30/03/2020 04:07Thi Viện - Kho tàng thi ca Việt Nam và thế giới

Quen thú vẫy vùng

Tác giả: Nguyễn Công Trứ - 阮公著

Thể thơ: Ca trù (hát nói); Nước: Việt Nam; Thời kỳ: Nguyễn
Đăng bởi tôn tiền tử vào 10/02/2020 14:39

 

Hồ thỉ đã quen tay vũ trụ,
Cầm thư chi lạ mặt quan hà.[1]
Túi giang sơn bốn bể cũng là nhà,
Nền vương thổ[2] cả trong trời đất Việt.
Ví chẳng điền viên vui tuế nguyệt,
Thì đem thân thế hẹn tang bồng.[3]
Kém gì nam bắc tây đông,
Đường thư kiếm[4] vẫy vùng cho khắp đất.
Di khuất trượng phu ưng bất bất,
Bão an quân tử tín vô vô.[5]
Cuộc trăm năm chữ “Tố hành hồ[6]”,
Bề khu xử quy mô hoàn tự biệt[7].
Cung tường[8] ấy cho thiên hạ biết,
Biết rằng ai to nhỏ, nhỏ to.
May ra mở mặt làng nho,
Quân dân một gánh giang hồ cũng xong.
Nam nhi đáo thử thị hùng[9].
Nguồn: Đỗ Bằng Đoàn, Đỗ Trọng Huề, Việt Nam ca trù biên khảo, Nhà in Văn Khoa, Sài Gòn, 1962
[1] Nghĩa là: Tay cung tên đã quen khắp trong trời đất, khách đàn sách chi lạ những chỗ xa xôi. Ý nói đã từng trải khắp nơi.
[2] Đất của vua. Thơ Bắc sơn trong Kinh thi: “Phổ thiên chi hạ, mạc phi vương thổ” 溥天之下,莫非王土 (Khắp nơi dưới trời đâu đâu cũng là đất của vua).
[3] Ý nói nếu ngày tháng mình không vui với vườn ruộng, thì đưa thân ra mà lập công danh.
[4] Gươm và sách. Cuối đời Tần, Hạng Vũ học sách không thành, bỏ đi học kiếm và trở thành tay đánh kiếm giỏi.
[5] Chữ Hán: 移屈丈夫應不不,飽安君子信無無. Nghĩa: Kẻ trượng phu không vì nghèo hèn mà đổi chí, không vì uy vũ mà chịu khuất; Người quân tử ăn không cầu no, ở không cầu yên). Câu trên lấy từ sách Mạnh Tử, chương Đằng Văn Công: “Bần tiện bất năng di, uy vũ bất năng khuất” 貧賤不能移,威武不能屈. Câu dưới lấy từ sách Luận ngữ, thiên Học nhi: “Quân tử thực vô cầu bão, cư vô cầu an” 君子食無求飽,居無求安.
[6] Sách Trung dung: “Quân tử tố kỳ vị nhi hành, bất nguyện hồ kỳ ngoại” 君子素其位而行,不願乎其外 (Người quân tử theo địa vị mình mà làm, không cần ở ngoài).
[7] Chữ Hán: 規模還自別. Nghĩa: Khuôn phép làm khác hẳn người thường.
[8] Bức tường trong cung điện. Sách Luận ngữ, thiên Tử trương: “Tử Cống viết: Thí chi cung tường, tứ chi tường dã cập kiên, khuy kiến thất gia chi hảo, Phu Tử chi tường sổ nhận, bất đắc kỳ môn nhi nhập, bất kiến tôn miếu chi mĩ bách quan chi phú” 子貢曰:譬之宮牆,賜之牆也及肩,窺見室家之好,夫子之牆數仞,不得其門而入,不見宗廟之美百官之富 (Thầy Tử Công nói: Ví như bức tường cung điện, thì bức tường của tôi đến vai, chỉ nhìn thấy cái đẹp của nhà cửa [chật hẹp], bức tường của Phu Tử cao mấy nhận, chưa mấy người biết được mà vào, cho nên không được lấy cái đẹp của tôn miếu và sự giàu thịnh của trăm quan).
[9] Chữ Hán: 男兒到此是雄. Nghĩa: Nam nhi đến thế mới hào hùng. Lấy từ bài Ngẫu thành của Trình Hạo đời Tống.

In từ trang: https://www.thivien.net/ » Nguyễn Công Trứ » Quen thú vẫy vùng