19/10/2019 11:48Thi Viện - Kho tàng thi ca Việt Nam và thế giới

Hồi 22

Tác giả: Nguyễn Du - 阮攸

Thể thơ: Lục bát; Nước: Việt Nam; Thời kỳ: Nguyễn
Đăng bởi Vanachi vào 29/06/2005 11:18

 

Nợ trước xong xuôi, mượn gió mát trăng trong, phong trần gội sạch
Duyên xưa tái hợp, vui cuộc cờ, đàn hát, cầm tất thanh cao.
(Câu 3031-3254)


Quây nhau lạy trước Phật đài
Tái sinh trần tạ[1] lòng người từ bi[2]
Kiệu hoa giục giã tức thì
Vương ông dạy rước cùng về một nơi
3035. Nàng rằng: Chút phận hoa rơi
Nửa đời nếm trải mọi mùi đắng cay
Tính rằng mặt nước chân mây

Lòng nào còn tưởng có rày nữa không?
Được rày tái thế tương phùng[3]
3040. Khát khao đã thoả tấm lòng lâu nay
Đã đem mình bỏ am mây
Tuổi này gửi với cỏ cây cũng vừa
Mùi thiền, đã bén muối dưa
Màu thiền ăn mặc đã ưa nâu sồng
3045. Sự đời đã tắt lửa lòng
Còn chen vào chốn bụi hồng làm chi?
Dở dang nào có hay gì?

Đã tu, tu trót qua thì, thì thôi!
Trùng sinh[4] ân nặng biển trời
3050. Lòng nào nỡ dứt nghĩa người ra đi?
Ông rằng: Bỉ thử nhất thì[5]
Tu hành thì cũng phải khi tòng quyền[6]
Phải điều cầu Phật cầu tiên
Tình kia, hiếu nọ, ai đền cho đây?
3055. Độ sinh nhờ đức cao dày
Lập am[7], rồi sẽ rước thầy ở chung.
Nghe lời nàng phải chiều lòng

Giã sư, giã cảnh, đều cùng bước ra
Một đoàn về đến quan nha
3060. Đoàn viên, vội mở tiệc hoa vui vầy
Tàng tàng, chén cúc dở say
Đứng lên, Vân mới giải bày một hai
Rằng: Trong tác hợp[8] cơ trời
Hai bên gặp gỡ, một lời kết giao
3065. Gặp cơn bình địa ba đào[9]
Vậy đem duyên chị buộc vào duyên em
Cũng là phận cải, duyên kim

Cũng là máu chảy ruột mềm[10] chứ sao?
Những là rày ước mai ao
3070. Mười lăm năm ấy, biết bao nhiêu tình!
Bây giờ gương vỡ lại lành[11]
Khuôn thiêng lừa lọc, đã đành có nơi
Còn duyên may lại còn người
Còn vầng trăng bạc, còn lời nguyền xưa
3075. Quả mai ba bảy[12] đương vừa
Đào non sớm liệu xe tơ kịp thì.
Dứt lời, nàng vội gạt đi:

Sự muôn năm cũ kể chi bây giờ?
Một lời tuy có ước xưa
3080. Xét mình dãi gió, dầm mưa đã nhiều
Nói càng hổ thẹn trăm chiều
Thì cho ngọn nước thuỷ triều chảy xuôi!
Chàng rằng: Nói cũng lạ đời!
Dẫu lòng kia vậy, còn lời ấy sao?
3085. Một lời đã trót thâm giao[13]
Dưới giày có đất, trên cao có trời!
Dẫu rằng vật đổi sao dời[14]

Tử sinh cũng giữ lấy lời tử sinh[15]!
Duyên kia có phụ chi tình
3090. Mà toan chia gánh chung tình làm hai?
Nàng rằng: Gia thất[16] duyên hài
Chút lòng ân ái, ai ai cũng lòng
Nghĩ rằng: Trong đạo vợ chồng
Hoa thơm phong nhuỵ, trăng vòng tròn gương[17]
3095. Chữ trinh đáng giá nghìn vàng
Đuốc hoa[18] chẳng thẹn với chàng mai xưa!
Thiếp từ ngộ biến[19] đến giờ
Ong qua, bướm lại, đã thừa xấu xa
Bấy chầy gió táp mưa sa
3100. Mấy trăng cũng khuyết, mấy hoa cũng tàn!
Còn chi là cái hồng nhan?
Đã xong thân thế, còn toan nỗi nào?
Nghĩ mình chẳng hổ mình sao?
Dám đem trần cấu[20] dự vào bố kinh!
3105. Đã hay chàng nặng vì tình
Trông hoa đèn chẳng thẹn mình lắm ru!
Từ rày khép cửa phòng thu

Chẳng tu thì cũng như tu mới là!
Chàng dầu nghĩ đến tình xa
3110. Đem tình cầm sắt[21] đổi ra cầm cờ[22]
Nói chi kết tóc xe tơ?
Đã buồn cả ruột, lại dơ cả đời!
Chàng rằng: Khéo nói nên lời!
Mà trong lẽ phải có người có ta
3115. Xưa nay trong đạo đàn bà
Chữ trinh kia cũng có ba bảy đường:
Có khi biến, có khi thường

Có quyền[23], nào phải một đường chấp kinh[24]?
Như nàng lấy hiếu làm trinh
3120. Bụi nào cho đục được mình ấy vay?
Trời còn để có hôm nay
Tan sương đầu ngõ, vén mây giữa trời
Hoa tàn mà lại thêm tươi
Trăng tàn mà lại hơn mười rằm xưa
3125. Có điều chi nữa mà ngờ
Khách qua đường để hững hờ chàng Tiêu[25]?
Nghe chàng nói đã hết điều

Hai thân thì cũng quyết theo một bài
Hết lời khôn lẽ chối lời
3130. Cúi đầu, nàng những ngắn dài thở than
Nhà vừa mở tiệc đoàn viên
Hoa soi ngọn đuốc, hồng chen bức là
Cùng nhau giao bái một nhà
Lễ đà đủ lễ, đôi đà đủ đôi
3135. Động phòng dìu dặt chén mồi
Bâng khuâng duyên mới, ngậm ngùi tình xưa
Những từ sen ngó đào tơ

Mười lăm năm, mới bây giờ là đây!
Tình duyên ấy, hợp tan này
3140. Bi hoan mấy nỗi, đêm chầy trăng cao[26]
Canh khuya bức gấm rủ thao
Dưới đèn tỏ dạng, má đào thêm xuân
Tình nhân lại gặp tình nhân
Hoa xưa ong cũ, mấy phân chung tình!
3145. Nàng rằng: Phận thiếp đã đành
Có làm chi nữa cái mình bỏ đi!
Nghĩ chàng nghĩa cũ tình ghi

Chiều lòng gọi có xướng tuỳ[27] mảy may
Riêng lòng đã thẹn lắm thay
3150. Cũng là mặt dạn, mày dày khó coi!
Những như âu yếm vành ngoài
Còn toan mở mặt với người cho qua
Lại như những thói người ta
Vớt hương dưới đất, bẻ hoa cuối mùa
3155. Cũng dơ giở nhuốc bày trò
Còn tình đâu nữa, là thù đấy thôi!
Người yêu, ta xấu với người

Yêu nhau thì lại bằng mười phụ nhau
Cửa nhà dù tính về sau
3160. Thì còn em đó, lọ cầu chị đây[28]?
Chữ trinh còn một chút này[29]
Chẳng cầm cho vững, lại giày cho tan!
Còn nhiều ân ái chan chan
Hay gì vầy cái hoa tàn mà chơi?
3165. Chàng rằng: Gắn bó một lời
Bỗng không cá nước, chim trời lỡ nhau
Xót người lưu lạc bấy lâu

Tưởng thề thốt nặng cũng đau đớn nhiều!
Thương nhau sinh tử đã liều
3170. Gặp nhau còn chút bấy nhiêu là tình
Chừng xuân tơ liễu còn xanh
Nghĩ rằng chưa thoát khỏi vành ái ân
Gương trong chẳng chút bụi trần
Một lời quyết hẳn muôn phần kính thêm
3175. Bấy lâu đáy bể mò kim[30]
Là nhiều vàng đá, phải tìm trăng hoa[31]?
Ai ngờ lại hợp một nhà

Lọ là chăn gối, mới ra sắt cầm!
Nghe lời sửa áo, cài trâm
3180. Khấu đầu lạy tạ cao thâm[32] nghìn trùng
Thân tàn gạn đục khơi trong
Là nhờ quân tử khác lòng người ta
Mấy lời tâm phúc ruột rà
Tương tri dường ấy, mới là tương tri!
3185. Chở che, đùm bọc, thiếu gì?
Trăm năm danh tiết cũng vì đêm nay!
Thoắt thôi, tay lại cầm tay

Càng yêu vì nết, càng say vì tình
Thêm nến giá, nối hương bình
3190. Cùng nhau lại chúc chén quỳnh giao hoan
Tình xưa lai láng khôn hàn
Thong dong, lại hỏi ngón đàn ngày xưa
Nàng rằng: Vì mấy đường tơ
Làm người cho đến bây giờ mới thôi!
3195. Ăn năn thì sự đã rồi!
Nể lòng người cũ, vâng lời một phen.
Phím đàn dìu dặt tay tiên

Khói trầm cao thấp, tiếng huyền gần xa
Khúc đầu đầm ấm dương hoà[33]!
3200. Ấy là hồ điệp[34] hay là Trang sinh[35]?
Khúc đâu êm ái xuân tình!
Ấy hồn Thục đế[36] hay mình đỗ quyên[37]?
Trong sao châu rõ duềnh quyên[38]
Ấm sao hạt ngọc Lam Điền[39] mới đông!
3205. Lọt tai nghe suốt năm cung
Tiếng nào là chẳng não nùng xôn xao
Chàng rằng: Phổ ấy tay nào?

Xưa sao sầu thảm, nay sao vui vầy?
Tẻ vui bởi tại lòng này
3210. Hay là khổ tận đến ngày cam lai[40]?
Nàng rằng: Vì chút nghề chơi
Đoạn trường tiếng ấy hại người bấy lâu!
Một phen tri kỷ cùng nhau
Cuốn dây từ đấy, về sau cũng chừa.
3215. Chuyện trò chưa cạn tóc tơ
Gà đà gáy sáng, trời vừa rạng đông
Tình riêng, chàng lại nói sòng

Một nhà ai cũng lạ lùng khen khao
Cho hay thục nữ chí cao[41]
3220. Phải người sớm mận tối đào[42] như ai?

Hai tình vẹn vẽ hoà hai
Chẳng trong chăn gối, cũng ngoài cầm thơ
Khi chén rượu, lúc cuộc cờ
Khi xem hoa nở, khi chờ trăng lên
3225. Ba sinh đã phỉ mười nguyền
Duyên đôi lứa cũng là duyên bạn bầy
Nhớ lời, lập một am mây
Khiến người thân tín rước thầy Giác Duyên
Đến nơi đóng cửa gài then
3230. Rêu trùm kẽ ngạch, cỏ lên mái nhà

Sư đà hái thuốc phương xa
Mây bay, hạc lánh, biết là tìm đâu?
Nặng vì chút nghĩa bấy lâu
Trên am cứ giữ hương dầu hôm mai
3235. Một nhà phúc lộc gồm hai
Nghìn năm dằng dặc, quan giai[43] lần lần
Thừa gia[44] chẳng hết nàng Vân
Một cây cù mộc[45], một san quế hoè[46]
Phong lưu phú quí ai bì
3240. Vườn xuân một cửa để bia muôn đời

Ngẫm hay muôn sự tại trời
Trời kia đã bắt làm người có thân
Bắt phong trần, phải phong trần
Cho thanh cao, mới được phần thanh cao
3245. Có đâu thiên vị người nào
Chữ Tài, chữ Mệnh dồi dào cả hai
Có tài, mà cậy chi tài?
Chữ tài liền với chữ tai một vần
Đã mang lấy nghiệp vào thân
3250. Cũng đừng trách lẫn trời gần trời xa

Thiện căn ở tại lòng ta
Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài!
Lời quê chắp nhặt dông dài
3254. Mua vui cũng được một vài trống canh.
[1] Bày tỏ lòng tạ ơn.
[2] Thương người, chữ của nhà Phật.
[3] Gặp nhau ở đời thứ hai, ý nói thân Kiều như chết đi sống lại để gặp gỡ gia đình.
[4] Đẻ lại lần thứ hai, ý nói làm cho mình sống lại, chỉ vào ơn của Giác Duyên.
[5] Do câu “Bỉ nhất thì, thử nhất thì”, ý nói xưa kia là một thì, bây giờ là một thì, hoàn cảnh khác nhau không thể câu nệ được.
[6] Theo quyền biến, ý nói phải thay đổi việc làm cho thích nghi, không thể nhất nhất giữ đạo thường được.
[7] Dựng chùa, ý nói sẽ làm ngôi chùa riêng, mời Giác Duyên về ở chung.
[8] Do chữ Kinh thi: “Thiên tác chỉ hợp”, ý nói duyên trời xui khiến cho Kim Trọng, Thuý Kiều gặp gỡ và kết hợp với nhau.
[9] Ý nói những sự bất trắc trong đời người, chẳng khác gì đất bằng lại nổi sóng.
[10] Tục ngữ, ý nói giữa bà con ruột thịt có sự tương quan mật thiết, như máu với ruột, hễ máu chảy thì ruột mềm.
[11] Dịch chữ “phá kính trùng viên”. Nguyên đời Trần (Trung Quốc), Từ Đức Ngôn lấy Lạc Xương công chúa. Khi biết nước nhà sắp bị diệt, vợ chồng thế nào cũng bị phân ly, bèn đập vỡ cái gương, mỗi người giữ một nửa, dùng làm của tin để tìm gặp nhau, sau quả nhiên hai người lại nối được tình nghĩa vợ chồng. Câu này dùng điển ấy.
[12] Kinh thi: “Phiếu hữu mai, kỳ thực nhất hề... Phiếu hữu mai, kỳ thực tam hề...” (Mơ rụng xuống, quả còn bảy phần..., Mơ rụng xuống, quả còn ba phần), ý nói tiết xuân đã muộn nên kíp lo liệu việc hôn nhân. Ở đây Thuý Vân muốn nói Kiều vẫn còn vừa tuổi đi lấy chồng.
[13] Giao ước với nhau một cách ân cần, cốt thiết.
[14] Ý nói mọi việc trên đời đều thay đổi.
[15] Câu thơ này ý nói trước khi đã có lời thề sống chết với nhau thì dù sống, dù chết cũng phải giữ lấy lời thề ấy.
[16] “Tả truyện” có câu: “Nam hữu thất, nữ hữu gia” (Con trai có vợ, con gái có chồng). Gia thất duyên hài: đẹp duyên vợ chồng.
[17] Câu này ý nói con gái lấy chồng phải như là hoa còn phong nhị, vầng trăng chưa khuyết ý nói trinh tiết còn nguyên vẹn.
[18] Câu này ý nói nếu trinh tiết còn nguyên thì đêm hợp hôn mới không hổ thẹn.
[19] Gặp phải tai biến.
[20] Bụi nhơ.
[21] Kinh thi: “Thê tử hảo hợp như cổ sắt cầm” (Vợ con hoà hợp như gảy đàn sắt, đàn cầm). Người sau bèn dùng hai chữ cầm sắt để chỉ tình vợ chồng.
[22] Khi bầu bạn gặp nhau thường gảy đàn, đánh cờ làm vui, cho nên người ta thường dùng hai chữ cầm kỳ để chỉ tình bạn hữu. Câu này ý nói nên đem tình vợ chồng đổi làm tình bầu bạn.
[23] Quyền biến, nghĩa là theo hoàn cảnh mà thay đổi các xử sự.
[24] Giữ theo đạo thường, lê thường.
[25] Do chữ Tiêu lang, tiếng xưng hô của người con gái đối với tình nhân. Tình sử chép Thôi Giao đời Đường có người yêu bị người ta bắt bán cho quan Liên suý. Chàng buồn rầu làm bài thơ, trong có câu: “Hầu môn nhất nhập thâm như hải, Tòng thử Tiêu lang thị lộ thân” (Cửa hầu vào rồi thấy sâu như biển, Từ nay chàng Tiêu là người khách qua đường). Câu này ý nói nỡ nào lại hững hờ không nhận người yêu cũ hay sao.
[26] Câu này ý nói Kim Trọng, Thuý Kiều cùng nhau kể lể những chuyện buồn, chuyện vui mãi cho đến khi đêm đã khuya, trăng đã cao.
[27] Do câu “phu xướng phụ tuỳ” (chồng xướng vợ nghe theo). Đấy dùng để thay cho chữ phu phụ (vợ chồng).
[28] Câu này ý nói nếu Kim Trọng nghĩ đến việc sinh con đẻ cái để nối dõi tông đường về sau thì đã có Thuý Vân.
[29] Kiều ngầm ý nói rằng nàng sở dĩ bị cảnh ong qua bướm lại là do hoàn cảnh bắt buộc, chứ tâm hồn nàng thì vẫn trong trắng. Chữ trinh đây hiểu về phương diện tinh thần chứ không phải về thể xác.
[30] Dịch câu “Hải để lao châm”, ý nói làm một việc rất khó khăn, mất nhiều công phu.
[31] Câu này ý nói bấy lâu đi tìm nàng là đeo đuổi lời thề vàng đá, không phải là tìm thú trăng hoa.
[32] Cao sâu, ý nói Kiều cảm tạ cái nghĩa cao ơn sâu của Kim Trọng.
[33] Khí dương đầm ấm của mùa xuân.
[34] Con bướm.
[35] Tức Trang Chu, hay Trang Tử thời Chiến Quốc. Xưa Trang Chu nằm chiêm bao thấy mình hoá thành con bướm tung bay nhởn nhơ, tỉnh dậy bàng hoàng tự hỏi không hiểu ta hoá thành bướm, hay chính bướm đương hoá thành ta. Ở đây nói khúc đàn tiêu dao, phiêu dật.
[36] Vua nước Thục.
[37] Con chim cuốc. Tương truyền xưa vua nước Thục buồn vì mất nước, chết hoá thành con chim đỗ quyên, tiếng kêu ai oán.
[38] Vũng nước biển sáng đẹp.
[39] Tên một hòn núi ở tỉnh Thiểm Tây, chỗ sản sinh nhiều ngọc quý.
[40] Khổ tận cam lai: đắng hết ngọt đến. Ý nói vận khổ đã qua, vận sướng bắt đầu tới.
[41] Người con gái hiền thục có tâm chí cao thượng.
[42] Sớm ấp mận, tối ôm đào, ý nói người trăng gió, tình yêu không chuyên nhất. Xem chú thích câu 1289.
[43] Cấp bậc quan lại, ý nói Kim Trọng làm quan được lần lần thăng chức.
[44] Đảm đương việc nhà, cũng có nghĩa là sang dòng nối dõi tông đường.
[45] Chỉ vợ cả. Xem chú thích câu 902.
[46] Xưa họ Đậu, đời Tống, có năm người con trai đều hiển đạt, Vương Đạo có câu thơ khen: “Đan quế ngũ chi phương” (Quế đỏ năm cành thơm). Xem thêm điển Vương Hữu. Câu này dẫn mấy điển ấy để nói Kim Trọng có đông con cháu hiển đạt sau này.

In từ trang: https://www.thivien.net/ » Nguyễn Du » Hồi 22