19/10/2019 03:13Thi Viện - Kho tàng thi ca Việt Nam và thế giới

Thính nữ đạo sĩ Biện Ngọc Kinh đàn cầm ca
聽女道士卞玉京彈琴歌

Tác giả: Ngô Vĩ Nghiệp - 吳偉業

Thể thơ: Thất ngôn cổ phong; Nước: Trung Quốc; Thời kỳ: Minh
Đăng bởi tôn tiền tử vào 16/03/2019 00:52

 

Nguyên tác

駕鵝逢天風,
北向驚飛鳴。
飛鳴入夜急,
側聽彈琴聲。
借問彈者誰?
云是當年卞玉京,
玉京與我南中遇。
家近大功坊底路,
小院青樓大道邊。
對門卻是中山住,
中山有女嬌無雙。
清眸皓齒垂明璫,
曾因內宴直歌舞。
坐中瞥見塗鴉黃,
問年十六尚未嫁。
知音識曲彈清商,
歸來女伴洗紅妝。
枉將絕技矜平康,
如此才足當侯王。
萬事倉皇在南渡,
大家幾日能枝梧。
詔書忽下選蛾眉,
細馬輕車不知數。
中山好女光徘徊,
一時粉黛無人顧。
艷色知為天下傳,
高門愁被旁人妒。
盡道當前黃屋尊,
誰知轉盼紅顏誤。
南內方看起桂宮,
北兵早報臨瓜步。
聞道君王走玉驄,
犢車不用聘昭容。
幸遲身入陳宮裏,
卻早名填代籍中。
依稀記得祁與阮,
同時亦中三宮選。
可憐俱未識君王,
軍府抄名被驅遣。
漫吟臨春瓊樹篇,
玉顏零落委花鈿。
當時錯怨韓擒虎,
張孔承恩已十年。
但教一日見天子,
玉兒甘為東昏死。
羊車望幸阿誰知?
青冢凄涼竟如此!
我向花間拂素琴,
一彈三嘆為傷心。
暗將別鵠離鸞引,
寫入悲風怨雨吟。
昨夜城頭吹篳篥,
教坊也被傳呼急。
碧玉班中怕點留,
樂營門外盧家泣。
私更妝束出江邊,
恰遇丹陽下渚船。
剪就黃絁貪入道,
攜來綠綺訴嬋娟。
此地由來盛歌舞,
子弟三班十番鼓。
月明弦索更無聲,
山塘寂寞遭兵苦。
十年同伴兩三人,
沙董朱顏盡黃土。
貴戚深閨陌上塵,
吾輩飄零何足數!
坐客聞言起嘆嗟,
江山蕭瑟隱悲笳。
莫將蔡女邊頭曲,
落盡吳王苑裏花。

Phiên âm

Giá nga phùng thiên phong,
Bắc hướng kinh phi minh.
Phi minh nhập dạ cấp,
Trắc thính đàn cầm thanh.
Bá vân đàn giả thuỳ?
Vân thị đương niên Biện Ngọc Kinh,
Ngọc Kinh dữ ngã Nam Trung ngộ.
Gia cận Đại Công[1] phường để lộ,
Tiểu viện thanh lâu đại đạo biên.
Đối môn khước thị Trung Sơn trú,
Trung Sơn hữu nữ kiều vô song.
Thanh mâu hạo xỉ thuỳ minh đang,
Tằng nhân nội yến[2] trực ca vũ.
Toạ trung phách kiến đồ nha hoàng[3],
Vấn niên thập lục thượng vị giá.
Tri âm thức khúc đàn thanh thương[4],
Quy lai nữ bạn tẩy hồng trang.
Uổng tương tuyệt kỹ căng Bình Khang[5],
Như thử tài túc đương hầu vương.
Vạn sự thương hoàng tại nam độ[6],
Đại gia kỷ nhật năng chi ngô.
Chiếu thư hốt hạ tuyển nga mi,
Tế mã khinh xa bất túc sổ.
Trung Sơn hảo nữ quang bồi hồi,
Nhất thời phấn đại vô nhân cố.
Diễm sắc tri vi thiên hạ truyền,
Cao môn sầu bị bàng nhân đố.
Tận đạo đương tiền hoàng ốc tôn[7],
Thuỳ tri chuyển phán hồng nhan ngộ.
Nam Nội[8] phương khán khởi Quế Cung[9],
Bắc binh tảo báo lâm Qua Bộ[10].
Văn đạo quân vương tẩu ngọc thông,
Độc xa[11] bất dụng sính chiêu dung[12].
Hạnh trì thân nhập Trần cung[13] lý,
Khước tảo danh điền Đại tịch[14] trung.
Y hy ký đắc Kỳ dữ Nguyễn[15],
Đồng thời diệc trúng Tam cung[16] tuyển.
Khả lân câu vị thức quân vương,
Quân phủ[17] sao danh bị khu khiển.
Mạn vịnh Lâm xuân, Quỳnh thụ[18] thiên,
Ngọc nhan linh lạc uỷ hoa điện.
Đương thời thác oán Hàn Cầm Hổ[19],
Trương Khổng[20] thừa ân dĩ thập niên.
Đàn giao nhất nhật kiến thiên tử,
Ngọc Nhi[21] cam vị Đông Hôn[22] tử.
Dương xa[23] vọng hạnh a thuỳ tri?
Thanh trủng[24] thê lượng cánh như thử!
Ngã hướng hoa gian phất tố cầm,
Nhất đàn tam thán vị thương tâm.
Ám tương Biệt hộc, Ly loan[25] dẫn,
Tả nhập bi phong oán vũ ngâm.
Tạc dạ thành đầu xuy tất lật[26],
Giáo phường[27] giã bị truyền hô cấp.
Bích Ngọc[28] ban trung phạ điểm lưu[29],
Nhạc Doanh[30] môn ngoại Lư gia[31] khấp.
Tư cánh trang thúc xuất giang biên,
Kháp ngộ Đan Dương[32] hạ Chử[33] thuyền.
Tiễn tựu hoàng thi tham nhập đạo,
Huề lai lục khởi[34] tố Thuyền quyên[35].
Thử địa do lai thịnh ca vũ,
Tử đệ tam ban thập phiên cổ[36].
Nguyệt minh huyền sách[37] cánh vô hanh,
Sơn Đường[38] tịch mịch tao binh khổ.
Thập niên đồng bạn lưỡng tam nhân,
Sa Đổng[39] chu nhan tận hoàng thổ.
Quý thích thâm khuê mạch thượng trần,
Ngô bối phiêu linh hà túc số!
Toạ khách[40] văn ngôn khởi thán ta,
Giang sơn tiêu sắt ẩn bi già[41].
Mạc tương Thái nữ[42] biên đầu khúc,
Lạc tận Ngô vương uyển[43] lý hoa.

Dịch nghĩa

Thiên nga gặp khi trời nổi gió
Sợ hãi kêu bay về phương bắc
Bay trong đêm kêu gấp
Lắng tai nghe tiếng đàn
Xin hỏi người đàn đó là ai?
Rằng là Biện Ngọc Kinh năm đó
Ta gặp Ngọc Kinh ở Nam Trung
Nhà ở cuối đường gần phường Đại Công
Ngôi lầu xanh ở bên đường, viện nhỏ
Trước cửa là nhà Trung Sơn
Trung Sơn có gái trẻ đẹp vô song
Mắt trong sáng răng trắng đeo đôi vòng lấp lánh
Vì từng đến ca múa trong bữa tiệc nhà quyền quý
Trong bữa tiệc nhác thấy đồ nha hoàng
Hỏi tuổi mới mười sáu chưa lấy chồng
Hiểu âm luật biết khúc đàn thanh thương
Khi về bạn gái rửa hết phấn son
Uổng đem tuyệt kỹ trội trong làng Bình Khang
Với tài sắc này đủ xứng với con các vương hầu
Mọi sự hoảng hốt xẩy ra bởi nam độ
Quân vua chống đỡ chẳng được mấy ngày
Bỗng có chiếu thư ra tuyển mỹ nữ
Xe ngựa đi về đếm không xuể
Gái nhà Trung Sơn đẹp lộng lẫy
Một thời son phấn không người nhìn
Biết là sắc đẹp được thiên hạ truyền
Nhà sang sợ bị người bên ghen ghét
Ai cũng bảo giá này xứng với nhà vàng
Biết đâu chỉ trong nháy mắt làm lỡ phận hồng nhan
Nam Nội vừa trông thấy Cung Quế
Thì có báo quân bắc đến Qua Bộ
Nghe nói vua cưỡi ngọc thông bỏ chạy
Xe nghé không dùng để đón chiêu dung nữa
May chậm thân chưa vào cung Trần
Nhưng tến sớm đã được ghi vào Đại tịch
Vẫn thế nhớ được Kỳ và Nguyễn
Cùng lúc trúng tuyển vào tam cung
Đáng thương đều không biết mặt vua
Lại bị quân phủ sao tên đuổi bắt
Thôi không vịnh thiên lâm xuân, quỳnh thụ
Mặt ngọc ủ ê lệch lạc thoa trâm
Lúc bấy giờ trách nhầm Hàn Cầm Hổ
Trương, Khổng nhận ơn vua đã mười năm
Giá gặp mặt vua lấy một ngày
Ngọc Nhi sẽ cam chết vì Đông Hôn
Xe dê mong vua ai biết nữa?
Thanh trưng lạnh lẽo là như thế!
Ta gẩy đàn trước hoa
Một bản đàn ba lần thương cảm
Kín đáo đưa xen vào biệt hộc ly loan
Khúc ngâm tả nỗi mưa sầu gió tủi
Đêm qua trên thành vang tiếng tất lật
Giáo phường cũng bị truyền gọi gấp
Sợ bị chấm giữ lại trong ban Bích Ngọc
Rồi sẽ khóc với điệu Lư gia ngoài cửa Nhạc Doanh
Lẻn thay áo đi ra bên sông
Qua Đan Dương xuống Chử thuyền
Cắt lụa vàng may áo làm đạo sĩ
Có mang theo lục khởi để thuyền quyên thổ lộ
Đất này trước nay rất thịnh ca múa
Ba ban tử đệ mười màn trống
Trăng sáng không có tiếng trúc tơ
Sơn Đường vắng vẻ chịu nỗi khổ của binh lửa
Có ba người làm bạn với nhau đã mười năm
Mặt phấn Sa, Đổng bám đất vàng
Quý thích trong khuê phòng còn dính bụi đường
Chúng ta trôi dạt thì kể làm chi!
Khách ngồi nghe thốt lên thở than
Non nước đìu hiu vẳng tiếng khèn buồn
Đừng chơi nữa khúc đàn gái thái
Làm rụng hết hoa trong thượng uyển Ngô vương

Bản dịch (của Bản dịch của Lê Xuân Khải)

Thiên nga gặp khi trời nổi gió
Về Bắc phương bay sợ hãi kêu
Tiếng kêu gấp gáp đêm thâu
Tiếng đàn nghe kỹ từ đâu vọng về
Tiếng đàn gẩy hỏi là ai đó
Là Ngọc Kinh năm nọ, lời rằng
Ngọc Kinh ta gặp Nam Trung
Cuối đường, nhà ở gần phường Đại Công
Lầu xanh ở bên đường, viện nhỏ
Nhà Trung Sơn trước cửa nhìn sang
Có con gái đẹp vô song
Mắt trong răng trắng đôi vòng long lanh
Nhân ca múa phiên mình nội yến
Tô nha hoàng xuất hiện chỗ đông
Tuổi vừa mười sáu chưa chồng
Ngũ âm tay lựa thanh thương khúc đàn
Quay về tủi phận thân con gái
Mặc chị em rửa tẩy điểm trang
Uổng cho ở chốn Bình Khang
Sắc tài cân với hầu vương con nhà
Muôn lỡ làng sự từ nam độ
Quân triều đình chống đỡ liền thua
Kén mỹ nữ chiếu nhà vua
Thiếu gì xe ngựa vào ra dập dìu
Gái Trung Sơn yêu kiều vẻ dáng
Có một thời cũng chẳng ai nhìn
Biết sắc đẹp thiên hạ truyền
Cửa sang lo bị kẻ ghen người gièm
Ai cũng bảo giá nên kim ốc
Phận hồng nhan phút chốc lỡ làng
Tưởng rồi Nam Nội, Quế Cung
Báo về, Qua Bộ ngựa lồng Bắc quân
Ngựa ngọc thông nghe tin vua trốn
Xe nghé đâu còn đón chiêu dung
May thân chưa đến Trần cung
Nhưng trong Đại tịch sớm sung tên rồi
Vẫn còn nhớ không thôi Kỳ, Nguyễn
Cũng cùng khi trúng tuyển tam cung
Thương thay chưa gặp mặt rồng
Cứ tên đuổi rượt hãi hùng phủ quân
Thôi chẳng ngâm Lâm xuân, Quỳnh thụ
Ủ ê hoa tóc rũ thoa trâm
Hàn Cầm Hổ bị oán nhầm
Ơn vua Trương, Khổng mười năm qua rồi
Vua giá một ngày thôi trông thấy
Ngọc Nhi cam chết bởi Đông Hôn
Xe dê mong hạnh đâu còn?
Mồ xanh là thế cô đơn lạnh lùng!
Thiếp trước hoa dạo cung đàn thấy
Mỗi cung đàn là mấy thở than
Xen vào Biệt hộc, Ly loan
Nỗi buồn gió thảm khúc ngâm mưa sầu
Thành đêm qua nghe rầu tất lật
Đến giáo phường theo lượt gọi lên
Ban Bích Ngọc sợ chấm tên
Nhạc Doanh ngoài cửa khóc thầm Lư gia
Thiếp thay áo lẻn ra bến vắng
Qua Đan Dương bước xuống Chử thuyền
Áo vàng đạo sĩ mặc liền
Lục khởi bên cạnh Thuyền quyên dãi niềm
Đây trước kia là miền ca múa
Trống mười ban tử đệ ba ban
Nay trăng sáng không sáo đàn
Sơn Đường vắng vẻ trải tàn can qua
Đã mười năm vài ba bầu bạn
Phấn son Sa, Đổng quyện đất bùn
Phòng khuê quý thích lầm than
Bọn thiếp phiêu bạt đáng phàn nàn chi!
Khách thở than ngồi nghe nỗi cực
Vẳng già buồn non nước đìu hiu
Khúc biện Thái nữ đừng dìu
Uyển Ngô vương lại rơi nhiều cánh hoa
Năm Thuận Trị thứ 8, tác giả gặp lại danh kỹ Tần Hoài là Biện Ngọc Kinh ở Hoành Đường, Tô Châu. Gặp lại bạn cũ Ngọc Kinh vừa đàn vừa hát, kể lại những gì sau khi xa cách. Nàng vốn tên là Trại, cũng là Trại Trại, danh kỹ ở Tần Hoài, sau khi Minh mất làm đạo sĩ, tự xưng là Ngọc Kinh đạo nhân. Năm 18 tuổi, nàng ngụ ở Hổ Khâu, Tô Châu, quen biết tác giả, sau này cùng chơi với nhau ở Nam Kinh, quân Thanh qua Trường Giang phải xa cách nhiều năm.

[1] Ở Nam Kinh, đông bến Tần Hoài, tây thông với đường Cổ Ngự. Đầu đời Minh, phủ của Trung Sơn vương Từ Đạt ở đây.
[2] Yến tiệc của các nhà hào môn quý tộc.
[3] Một thứ mỹ phẩm để con gái thời cổ trang sức. Đồ nha hoàng chỉ con gái họ Từ.
[4] Tức Thanh thương khúc, tên loại nhạc phủ cổ.
[5] Phường Bình Khang, nơi ở của kỹ nữ Trường An đời Đường.
[6] Chỉ tổng đốc Phụng Dương là Mã Sĩ Anh lập Phúc Vương ở Nam Kinh, dựng nên tiểu triều đình Hoằng Quang.
[7] Xe vua thời xưa dùng, mui bằng lụa màu vàng.
[8] Cung Hưng Khánh vua nhà Đường ở. Ở đây chỉ hoàng cung của Nam Minh.
[9] Cung Trần Hậu Chủ xây cho quý phi Trương Lệ Hoa ở Chiêu Điện.
[10] Tên núi, ở phía đông nam Lục Hợp, Giang Tô.
[11] Xe nghé kéo, xe các phi tần dùng ngày xưa.
[12] Danh hiệu phi tần.
[13] Cung điện của Trần Hậu Chủ, đây chỉ hoàng cung Nam Minh.
[14] Đại là tên đất ở Sơn Tây. Nhà Đậu hoàng hậu của Hán Văn Đế vốn ở Thanh Hà, quan hoạn lại ghi nhầm vào Đại tịch.
[15] Tên hai người con gái cùng vào tuyển với Từ nữ (hậu duệ của Từ Đạt công thần khởi nghiệp nhà Minh).
[16] Cung của phu nhân chư hầu gọi là tam cung.
[17] Quân đội nhà Thanh.
[18] Tân khúc do Trần Hậu Chủ làm cho quý phi Trương Lệ Hoa hát Ngọc thụ hậu đình hoaLâm xuân lạc.
[19] Đại tướng Tuỳ, năm Khai Hoàng thứ 9 đem quân đánh vào Kiến Khang (Nam Kinh). Bấy giờ Trần Hậu Chủ và Trương Lệ Hoa nấp trong giếng, bị bắt giết.
[20] Trương Lệ Hoa và một sủng phi khác là Khổng quý phi. Trần Hậu Chủ ở ngôi chỉ 8 năm, đây dùng tròn số.
[21] Phi tử của hoàng đế Tiêu Bảo Quyển đời Nam Tề tên là Ngọc Nhi.
[22] Tiêu Bảo Quyển sau khi chết đặt thuỵ là Đông Hôn hầu. Sau này Tiêu Diễn đem quân vây Kiến Khang, Ngọc Nhi bị giết.
[23] Xe dê kéo, xe nhỏ dùng trong cung thời cổ. Tấn Vũ Đế có nhiều phi tần được sủng hạnh, thường đi bằng xe dê trong hậu cung, tuỳ dê kéo đến đâu thì qua đêm ở nơi đó. Các phi tần dùng lá tre cắm ở ngoài cửa vãi muối xuống đất hy vọng Vũ Đế lâm hạnh vì dê thích ăn lá tre và muối.
[24] Chỉ mộ của Vương Chiêu Quân nhà Hán.
[25] Tên hai klhúc đàn tả nỗi biệt ly của vợ chồng.
[26] Một loại ống thổi, phát ra tiếng buồn bã, ý là quân Thanh đã vào Nam Kinh.
[27] Nơi quản lý âm nhạc thời cổ.
[28] Nhạc phủ đời Tấn có Bích ngọc ca, đây chỉ ban ca múa trong giáo phường.
[29] Bị quân Thanh chỉ tên bắt đi.
[30] Nơi ở của ca kỹ đời Đường.
[31] Bài Hà trung chi thuỷ ca của Lương Vũ Đế có câu: “Thập ngũ giá vi Lư gia phụ” (Tuổi mười lăm gả làm vợ chàng họ Lư). Ở đây chỉ người con gái bị điểm lưu ở giáo phường.
[32] Tên đất ở Hồ Bắc ngày nay.
[33] Tức Ngũ Chử, Ngũ Hồ, lưu vực Thái Hồ.
[34] Tên cây đàn cổ. Tư Mã Tương Như làm bài Ngọc như ý phú, Lương Vương thích ban cho cây đàn lục khởi. Sau chỉ chung cây đàn.
[35] Tên ca khúc. Mạnh Giao có viết Thuyền quyên thiên.
[36] Tục gọi là “thập phiên la cổ” (mười màn chiêng trống), là màn hoà tấu chiêng trống.
[37] Chỉ các loại nhạc cụ.
[38] Tên đất ở phía tây bắc thành Tô Châu.
[39] Sa Tài và Đổng Niên đều là danh kỹ.
[40] Tác giả tự chỉ mình.
[41] Chỉ còn đánh nhau ở đông nam.
[42] Con gái Thái Ung cuối đời Hán, tên chữ là Văn Cơ. Cuối Hán đại loạn, bị bộ tướng của Đổng Trác bắt, sau về nam Hung Nô làm vợ Tả Hiền Vương. Sau Tào Tháo đem vàng ngọc chuộc về nàng tái giá cùng Đổng Tự, tương truyền có Hồ già thập bát khúc do nàng làm ra, trong đó có câu “Hồ già động hề biên mã minh” (Tiếng già quân Hồ cất lên, ngựa biên cương hý vang). Ở đây chỉ tiếng đàn của Biện Ngọc Kinh.
[43] Đây chỉ chung vùng Giang Nam. Ý câu này là tài nữ Giang Nam mai một hết.

In từ trang: https://www.thivien.net/ » Ngô Vĩ Nghiệp » Thính nữ đạo sĩ Biện Ngọc Kinh đàn cầm ca