20/11/2019 13:34Thi Viện - Kho tàng thi ca Việt Nam và thế giới

Vịnh sử kỳ 1
詠史其一

Tác giả: Lý Thương Ẩn - 李商隱

Thể thơ: Thất ngôn bát cú; Nước: Trung Quốc; Thời kỳ: Vãn Đường
Đăng bởi Vanachi vào 26/12/2005 13:32

 

Nguyên tác

歷覽前賢國與家,  
成由勤儉破由奢。
何須琥珀方為枕,  
豈得真珠始是車。
運去不逢青海馬,  
力窮難拔蜀山蛇。
幾人曾預南薰曲,  
終古蒼梧哭翠華。

Phiên âm

Lịch lãm tiền hiền quốc dữ gia,
Thành do cần kiệm phá do xa,
Hà tu hổ phách[1] phương vi chẩm,
Khởi đắc trân châu[2] thuỷ thị xa.
Vận khứ bất phùng Thanh Hải mã[3],
Lực cùng nan bạt Thục sơn xà[4].
Kỷ nhân tằng dự Nam huân khúc[5],
Chung cổ Thương Ngô[6] khốc thuý hoa[7].

Dịch nghĩa

Xem sử những bậc tiên hiền nước nhà
Thành vì cần kiệm, bại vì xa hoa
Chỉ mong có hổ phách vuông làm gối
Đâu được trân châu trên chiến xa
Vận hết chẳng thấy ngựa biển xanh
Lực cùng không chém nổi rắn núi Thục
Bao người từng nghe khúc Nam huân
Rồi cũng tới Thương Ngô khóc hoa biếc

Bản dịch (của Bản dịch của Hoàng Giáp Tôn)

Xem sử tiên hiền của nước nhà,
Thành do cần kiệm, bại  xa hoa.
Hổ phách gối đầu sao cho được?
Xe dát chân châu lại thế à!
Sức cùng rắn Thục Sơn sao chém,
Hết vận ngựa Thanh Hải đâu ra!
Mấy người được dự Nam Huân khúc?
Rốt cục Thương Ngô khóc thúy hoa!
Bài thơ này tuy lấy tựa là vịnh sử, nhưng là làm truy niệm vua Văn Tông. Theo sử chép, vua Văn Tông biết rõ cái tệ của Mục Tông và Kính Tông, nên sau khi lên ngôi, ông "cố sức trị vì, bỏ những chuyện xa xỉ, thực hành tiết kiệm", mưu chuyện tiêu diệt bọn hoạn quan Cừu Sĩ Lương. Nhưng kết quả không được như ý, chuyện thất bại. Bọn hoạn quan Cừu Sĩ Lương lại càng hung hăng ngang tàng, Văn Tông phải "nhận chế nơi đám gia nô", uất ức không vui, đến tháng giêng năm Khai Thành thứ năm (840), vua mất.
[1] Hoá thạch của nhựa thông, rất quý. "Tống thư" chép: Ninh Châu dâng lên Tống Vũ Đế, Lưu Tục thời Nam triều một cái gối làm bằng hổ phách. Trong cuộc chinh chiến với phương bắc, cần có hổ phách để trị vết thương. Vũ Đế ra lệnh nghiền nát cái gối này ra để dùng trị thương cho tướng sĩ.
[2] Có bản chép là 珍珠. "Trân châu xa" là xe có trang sức bằng những hạt châu. Thời Chiến quốc, Nguỵ Huệ ương khoe với Tề Uy Vương rằng, nhà vua có viên trân châu lớn có thể chiếu sáng trước sau 12 xe. Tề Uy Vương trả lời, nước Tề lấy hiền thần làm của quý quốc gia. Ở đây ý nói Văn Tông nhà Đường kiệm ước, chú trọng nhân tài.
[3] Ngựa sản ở Thanh Hải, truyền thuyết nói ngày có thể đi ngàn dặm. Ở đây ý chỉ người tài.
[4] Do tích vua Tần huệ vương thời Chiến Quốc đem 5 mỹ nhân cho vua Thục. Thục Vương lại cho 5 tráng sĩ đón về. Khi đi qua Hạnh Đồng, thấy một con rắn lớn từ trong hang núi bò ra, 5 tráng sĩ chém được vào đuôi rắn. Nhưng núi đổ xuống vùi lấp cả mỹ nhân và tráng sĩ.
[6] Tức núi Cửu Nghi, nay tại huyện Ninh Viễn tỉnh Hồ Nam, tương truyền là nới chôn vua Thuấn. So sánh với Chương Lăng của Đường Văn Tông.
[7] Cờ có những lông chim phí thuý rực rỡ. Đây ý nói nhưng nghi trượng của Đường Văn Tông.
[5] Tương truyền Ngu Thuấn đánh đàn ngũ huyền, hát khúc "Nam phong", tức "Nam huân khúc", có câu: "Nam phong chi huân hề, Khả dĩ giải ngô dân chi mạn hề" (Gió nam mát mẻ hề, Có thể khiến dân ta được khoan hoà hề). Đây có ý so sánh Văn Tông với vua Thuấn.

In từ trang: https://www.thivien.net/ » Lý Thương Ẩn » Vịnh sử kỳ 1