08/08/2020 11:13Thi Viện - Kho tàng thi ca Việt Nam và thế giới

Tặng Từ Cán
贈徐幹

Tác giả: Tào Thực - 曹植

Thể thơ: Ngũ ngôn cổ phong; Nước: Trung Quốc; Thời kỳ: Tam Quốc
Đăng bởi Vanachi vào 02/07/2009 10:01

 

Nguyên tác

驚風飄白日,
忽然歸西山。
圓景光未滿,
眾星粲以繁。
志士榮世業,
小人亦不閒。
聊且夜行遊,
遊彼雙闕間。
文昌鬱雲興,
迎風高中天。
春鳩鳴飛棟,
流猋激欞軒。
顧念蓬室士,
貧賤誠足憐。
薇藿弗充虛,
皮褐猶不全。
慷慨有悲心,
興文自成篇。
寶棄怨何人?
和氏有其愆。
彈冠俟知己,
知己誰不然?
良田無晚歲,
膏澤多豐年。
亮懷璵璠美,
積久德愈宣。
親交義在敦,
申章復何言。

Phiên âm

Kinh phong phiêu bạch nhật,
Hốt nhiên quy tây sơn.
Viên cảnh[1] quang vị mãn,
Chúng tinh xán dĩ phồn.
Chí sĩ[2] vinh thế nghiệp,
Tiểu nhân[3] diệc bất nhàn.
Liêu thả dạ hành du,
Du bỉ song khuyết[4] gian.
Văn Xương[5] uất vân hưng,
Nghinh phong cao trung thiên.
Xuân cưu[6] minh phi đống,
Lưu tiêu kích linh hiên.
Cố niệm bồng thất sĩ[7],
Bần tiện thành túc liên.
Vi hoắc phất sung hư,
Bì hạt do bất toàn.
Khảng khái hữu bi tâm,
Hưng văn tự thành thiên[8].
Bảo khí oán hà nhân?
Hoà thị[9] hữu kỳ khiên.
Đàn quan[10] sĩ tri kỷ,
Tri kỷ thuỳ bất nhiên?
Lương điền vô vãn tuế,
Cao trạch đa phong niên.
Lượng hoài dư, phan mỹ,
Tích cửu đức dũ tuyên.
Thân giao nghĩa tại đôn,
Thân chương phục hà nghiên (ngôn).

Dịch nghĩa

Gió gấp thổi mặt trời,
Chợt lặn về sau núi tây.
Ánh trăng chưa kịp tròn,
Mà bầy sao đã mọc đầy và sáng.
Người chí sĩ vinh danh vì nghiệp lớn,
Kẻ tiểu nhân cũng không được nhàn.
Đêm bồi hồi dạo bước,
Tới giữa song khuyết.
Điện Văn Xương cao ngất mây,
Đón gió cao trên trời.
Chim xuân cưu trên cột hót,
Gió lốc thổi đập mạnh vào song ngoài hiên.
Lòng nhớ tới kẻ sĩ ở nơi nhà cỏ,
Nghèo hèn thật xót xa.
Ăn lá đậu, rau vi không đủ no bụng,
Mặc áo vải thô không kín thân người.
Lòng bao nỗi lo toan và bi phẫn,
Lấy bút viết tự thành văn.
Ném vứt ngọc quý, trách ai đây?
Hẳn có lỗi với họ Hoà.
Sửa mũ áo đợi người tri kỷ,
Tri kỷ nào ai dám không theo.
Ruộng tốt không thể thu hoạch chậm,
Đất màu mỡ tất sẽ có nhiều bội thu.
Ngọc dư, phan giữ gìn vẻ đẹp,
Càng lâu ngày càng sáng ngời.
Bạn hữu phải có trách nhiệm tương trợ,
Tôi ngoài bài thơ gửi này, còn biết nói gì hơn.

Bản dịch của Điệp luyến hoa

Gió mạnh xua vầng nhật,
Chợt lặn về núi tây.
Ánh trăng chưa tròn đủ,
Sao sáng đã mọc đầy.
Chí sĩ gây dựng nghiệp,
Tiểu nhân cũng ưu hoài.
Đương đêm ra dạo bước,
Giữa song khuyết bồi hồi.
Văn Xương ngất mây vọi,
Cao nghênh gió giữa trời.
Xuân cưu trên cột hót,
Gió lốc đập hiên ngoài.
Nhớ người nơi nhà cỏ,
Nghèo hèn thực xót thay.
Đậu, vi không no bụng,
Áo vải mặc chưa đầy.
Lòng bao điều bi phẫn,
Chấp bút tự thành bài.
Ngọc bỏ, oán ai được?
Họ Hoà lỗi thân này.
Chỉnh mũ đợi tri kỷ,
Tri kỷ nào chối đây?
Ruộng tốt chớ thu muộn,
Đất mỡ tự vun bồi.
Ngọc châu gìn mỹ đức,
Càng lâu càng rạng ngời.
Thân hữu có trách nhiệm,
Xót thương gửi một bài.

Từ Cán (170 – 217) tự Vĩ Trường 偉長, triết gia và văn học gia, một trong Kiến An thất tử. Ông là người không vui vinh hoa, quan lộc, từng làm Ngũ quan trung lang tướng nhưng cuối đời bất đắc chí, sống trong cảnh nghèo khó. Bài thơ này Tào Thực gửi tặng Từ Cán, đại ý bày tỏ lòng ngưỡng mộ với tài năng và đức độ, đồng thời khuyên ông nên ra làm quan chứ không nên ẩn mình như ngọc quý bị ruồng bỏ. Tam quốc chí chép Từ Cán mất năm Kiến An thứ 22 (217), trước khi mất một hai năm không làm quan, sống nghèo khó, bài thơ này được làm trong chính khoảng thời gian đó.
[1] Chỉ trăng tròn.
[2] Chỉ Từ Cán.
[3] Chỉ bản thân tác giả Tào Thực.
[4] Hai vọng lâu trước cung điện.
[5] Tên chính điện ở cung Nghiệp Thành.
[6] Tên một loại chim, vẻ ngoài giống chim cưu, bồ câu.
[7] Chỉ Từ Cán.
[8] Chỉ hơn hai mươi thiên Trung luận 中論 của Từ Cán.
[9] Chỉ Biện Hoà 卞和. Sách Hàn Phi Tử 韓非子 chép Biện Hoà nước Sở tìm được một viên ngọc trước sau đem dâng Sở Vũ Vương 楚武王 và Sở Thành Vương 楚成王 nhưng không ai cho là ngọc quý mà chỉ bảo là đá, còn bị phạt hình chặt tay chân. Sau Sở Văn Vương 楚文王 nhận ra là bảo ngọc, đặt tên là ngọc Biện Hoà. Hai câu này của Tào Thực ví Từ Cán như ngọc chưa được trọng dụng, bản thân mình cũng có lỗi.
[10] Hay đàn quan chấn y 彈冠振衣, tức phủi bụi và chỉnh áo mũ, thường dùng để chỉ việc chuẩn bị ra làm quan, xuất xứ từ bài Ngư phủ 漁父 của Khuất Nguyên 屈原.

In từ trang: https://www.thivien.net/ » Tào Thực » Tặng Từ Cán