27/02/2021 23:34Thi Viện - Kho tàng thi ca Việt Nam và thế giới

Lâm chung di chúc
臨終遺囑

Tác giả: Trần Quốc Tuấn - 陳國峻

Thể thơ: Thể loại khác (ngoài thơ); Nước: Việt Nam; Thời kỳ: Trần
Đăng bởi Vanachi vào 01/10/2008 06:34

 

Nguyên tác

昔趙武立國,漢帝加兵,小民清野。大軍出廉欽,擊長沙,短兵覆後。此一時也。丁黎之世,拔得賢良。南地新彊,北方疲弱,上下同欲,民心不離,築平虜城而破宋君。此一時耳。李帝開基,宋侵地界,用李常傑功欽,廉,累至梅嶺,有其勢也。

昨者唆都,烏馬兒四面包圍,君臣同心,兄第和睦,國家併力,彼自就擒,天使然也。

大概彼恃長陣,我恃短兵,以短制長,兵法之常也。秖見彼軍徧至,如火如風,其勢易制。若用蠶食,緩行,不務民財,不求速勝,則拔用良將,觀其權變,如圍棊然,隨時制宜;收得父子之兵,始可用也。且寬民力以為深根固柢之計,此守國之上策也。

Phiên âm

Tích Triệu Vũ lập quốc, Hán đế gia binh, tiểu dân thanh dã. Đại quân xuất Liêm Khâm, kích Trường Sa, đoản binh phúc hậu. Thử nhất thời dã. Đinh Lê chi thế, bạt đắc hiền lương. Nam địa tân cường, Bắc phương bì nhược, thượng hạ đồng dục, dân tâm bất ly, trúc Bình Lỗ thành nhi phá Tống quân. Thử nhất thời nhĩ. Lý đế khai cơ, Tống xâm địa giới, dụng Lý Thường Kiệt công Khâm, Liêm, luỹ chí Mai Lĩnh, hữu kỳ thế dã.

Tạc giả Toa Đô, Ô Mã Nhi tứ diện bao vi, quân thần đồng tâm, huynh đệ hoà mục, quốc gia tịnh lực, bỉ tự tựu cầm, thiên sử nhiên dã.

Đại khái bỉ thị trường trận, ngã thị đoản binh, dĩ đoản chế trường, binh pháp chi thường dã. Kỳ kiến bỉ quân biến chí, như hoả như phong, kỳ thế dị chế. Nhược dụng tàm thực, hoãn hành, bất vụ dân tài, bất cầu tốc thắng, tắc bạt dụng lương tướng, quan kỳ quyền biến, như vi kỳ nhiên, tuỳ thời chế nghi; thu đắc phụ tử chi binh, thuỷ khả dụng dã. Thả khoan dân lực dĩ vi thâm căn cố đế chi kế, thử thủ quốc chi thượng sách dã.

Bản dịch của Huệ Chi

Xưa kia, Triệu Vũ Đế dựng nước, vua Hán đem quân sang đánh, dân chúng bèn làm kế "vườn không nhà trống". Rồi đại binh kéo sang châu Liêm, châu Khâm đánh vào Trường Sa, đoản binh thì tập kích phía sau. Đó là một thời. Đời Đinh, Lê, đề bạt được bậc hiền tài, cõi Nam vừa húng cường lên mà phương Bắc thì đang mỏi mệt suy yếu. Trên dưới cùng ý nguyện, lòng dân không chia lìa, xây thành bình lỗ mà phá được quân Tống. Đó lại là một thời. Nhà Lý vừa mở mang cơ nghiệp, quân Tống đã xâm phạm vào bờ cõi. Bèn dùng Lý Thường Kiệt để đánh châu Khâm, châu Liêm, mấy lần đến tận Mai Lĩnh. Ấy là có cái thế đánh được vậy.

Mới rồi Toa Đô và Ô Mã Nhi bốn mặt bao vây, nhờ vua tôi đồng lòng, anh em hoà thuận, cả nước dồn sức lại mà bọn chúng đành phải chịu trói, đó cũng là do lòng trời xui nên như vậy.

Tóm lại, giặc cậy trận dài, ta cậy binh ngắn, lấy ngắn chế dài là lẽ thường của binh pháp. Nếu thấy quân giặc đến ồ ạt như lửa to gió táp thì đó là tình thế dễ chế ngự. Nếu chúng dùng lối tằm ăn lá, hành binh dần dà, không ham của dân, không cốt thắng mau, thì phải kén dùng tướng giỏi, liệu xem quyền biến, giống như đánh cờ, phải tuỳ tình thế mà đưa nước chống cho thích hợp. Phải gây dựng được một "đội quân cha con" rồi mới có thể sử dụng được. Vả lại, khoan sức cho dân để làm kế sâu rễ bền gốc, đó là thượng sách giữ nước vậy.
Nguồn: Thơ văn Lý Trần (tập II), NXB Khoa học xã hội, 1988
Nguồn: Thơ văn Lý Trần, NXB Khoa học xã hội, 1977

In từ trang: https://www.thivien.net/ » Trần Quốc Tuấn » Lâm chung di chúc