29/09/2021 06:29Thi Viện - Kho tàng thi ca Việt Nam và thế giới

Hồi 11

Tác giả: Nguyễn Du - 阮攸

Thể thơ: Lục bát; Nước: Việt Nam; Thời kỳ: Nguyễn
Đăng bởi Vanachi vào 30/06/2005 11:12

 

Má phấn dạn dày xót tình lưu lạc
Lầu xanh quen thói dạy bảo nghề đơ.
(Câu 1123-1274)


Tiếng gà xao xác gáy mau
Tiếng người đâu đã mái sau dậy dàng[1]
1125. Nàng càng thổn thức gan vàng[2]
Sở Khanh đã rẽ dây cương lối nào!
Một mình khôn biết làm sao
Dặm rừng[3] bước thấp bước cao hãi hùng
Hoá nhi thật có nỡ lòng

1130. Làm chi giày tía, vò hồng, lắm nau[4]!
Một đoàn đổ đến trước sau
Vuốt[5] đâu xuống đất, cánh đâu lên trời?
Tú Bà tốc thẳng đến nơi
Hăm hăm áp điệu một hơi lại nhà
1135. Hung hăng chẳng hỏi chẳng tra
Đang tay vùi liễu giập hoa tơi bời
Thịt da ai cũng là người
Lòng nào hồng rụng thắm rời chẳng đau!
Hết lời thú phục[6] khẩn cầu[7]
1140. Uốn lưng thịt đổ, giập đầu máu sa

Rằng: Tôi chút phận đàn bà
Nước non[8] lìa cửa, lìa nhà đến đây
Bây giờ sống thác ở tay
Thân này đã đến thế này thì thôi!
1145. Nhưng tôi có sá chi tôi
Phận tôi đành vậy, vốn người để đâu?
Thân lương bao quản lấm đầu
Chút lòng trinh bạch từ sau cũng chừa!
Được lời mụ mới tuỳ cơ
1150. Bắt người bảo lĩnh[9] làm tờ cung chiêu[10]
Bày vai[11] có ả Mã Kiều

Xót nàng ra mới đánh liều chịu đoan[12]
Mụ càng kể nhặt kể khoan
Gạn gùng đến mực, nồng nàn mới tha
1155. Vực nàng vào nghỉ trong nhà
Mã Kiều lại ngỏ ý ra dặn lời:
Thôi đà mắc lận thì thôi!
Đi đâu chẳng biết con người Sở Khanh?
Bạc tình nổi tiếng lầu xanh
1160. Một tay chôn giết mấy cành phù dung[13]!
Đà đao[14] lập sẵng chước dùng
Lạ gì một cốt một đồng[15] xưa nay!

Có ba mươi lạng trao tay
Không dưng[16] chi có truyện này trò kia!
1165. Rồi ra trở mặt tức thì
Bớt lời liệu chớ sân si[17] mà đời!
Nàng rằng: Thề thốt nặng lời
Có đâu mà lại ra người hiểm sâu!
Còn đương suy trước nghĩ sau
1170. Mặt mo đã thấy ở đâu dẫn vào
Sở Khanh lên tiếng rêu rao:
Nọ nghe rằng có con nào ở đây
Phao cho quyến gió rủ mây[18]

Hãy xem có biết mặt này là ai?
1175. Nàng rằng: Thôi thế thì thôi!
Rằng không thì cũng vâng lời là không!
Sở Khanh quát mắng đùng đùng
Bước vào vừa rắp thị hùng[19] ra tay
Nàng rằng: Trời nhé có hay!
1180. Quyến anh[20], rủ yến[21], sự này tại ai?
Đem người giẩy xuống giếng khơi[22]
Nói rồi, rồi lại ăn lời[23] được ngay!
Còn tiên Tích Việt ở tay

Rõ ràng mặt ấy, mặt này[24] chứ ai?
1185. Lời ngay, đông mặt trong ngoài
Kẻ chê bất nghĩa, người cười vô lương[25]!
Phụ tình án đã rõ ràng
Dơ tuồng nghĩ mới kiếm đường tháo lui
Buồng riêng, riêng những sụt sùi
1190. Nghĩ thân mà lại ngậm ngùi cho thân
Tiếc thay trong giá trắng ngần[26]!
Đến phong trần cũng phong trần như ai
Tẻ vui cũng một kiếp người
Hồng nhan phải giống ở đời mãi ru!
1195. Kiếp xưa đã vụng đường tu
Kiếp này chẳng kẻo đền bù mới xuôi!
Dầu sao bình đã vỡ rồi
Lấy thân mà trả nợ đời cho xong!

Vừa tuần nguyệt sáng gương trong
1200. Tú Bà ghé lại thong dong dặn dò:
Nghề chơi cũng lắm công phu
Làng chơi ta phải biết cho đủ điều
Nàng rằng: Mưa gió dập dìu
Liều thân thì cũng phải liều thế thôi!
1205. Mụ rằng: Ai cũng như ai
Người ta ai mất tiền hoài đến đây?
Ở trong còn lắm điều hay
Nỗi đêm khép mở, nỗi ngày riêng chung[27]

Này con thuộc lấy tấm lòng
1210. Vành ngoài bảy chữ[28], vành trong tám nghề[29]
Chơi cho liễu chán hoa chê
Cho lăn lóc đá, cho mê mẩn đời
Khi khoé hạnh[30], khi nét ngài
Khi ngâm ngợi nguyệt, khi cười cợt hoa
1215. Đều là nghề nghiệp trong nhà
Đủ ngần ấy nết, mới là người soi[31].
Gót đầu vâng dạy mấy lời
Đường châu nét nguyệt[32], đường phai vẻ hồng[33]

Những nghe nói, đã thẹn thùng
1220. Nước đời lắm nỗi lạ lùng khắt khe[34]!
Xót mình cửa các buồng khuê[35]
Vỡ lòng, học lấy những nghề nghiệp hay!
Khéo là mặt dạn mày dày!
Kiếp người đã đến thế này thì thôi!
1225. Thương thay thân phận lạc loài!
Dầu sao cũng ở tay người biết sao?
Lầu xanh mới rủ trướng đào[36]
Càng treo giá ngọc, càng cao phẩm người

Biết bao bướm lả, ong lơi!
1230. Cuộc say đầy tháng, trận cười suốt đêm
Dập dìu lá gió cành chim[37]
Sớm đưa Tống Ngọc, tối tìm Tràng Khanh[38]
Khi tỉnh rượu, lúc tàn canh
Giật mình, mình lại thương mình xót xa
1235. Khi sao phong gấm rủ là
Giờ sao tan tác như hoa giữa đường?
Mặt sao dày gió dạn sương?
Thân sao bướm chán ong chường bấy thân?

Mặc người mưa Sở mây Tần[39]
1240. Những mình nào biết có xuân là gì?
Đòi phen gió tựa hoa kề[40]
Nửa rèn tuyết ngậm[41], bốn bề trăng thâu
Cảnh nào cảnh chẳng đeo sầu?
Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ!
1245. Đôi phen nét vẽ câu thơ
Cung cầm trong nguyệt[42], nước cờ dưới hoa[43]
Vui là vui gượng kẻo là
Ai tri âm đó mặn mà với ai?
Thờ ơ gió trúc mưa mai[44]

1250. Ngẩn ngơ trăm nỗi, giùi mài[45] một thân
Nỗi lòng đòi đoạn xa gần
Chẳng vò mà rối, chẳng rầu mà đau!
Nhớ ơn chín chữ cao sâu
Một ngày nột ngả bóng dâu[46] tà tà
1255. Dặm nghìn[47], nước thẳm, non xa
Nghĩ đâu thân phận con ra thế này?
Sân hoè[48] đôi chút thơ ngây[49]
Trân cam[50], ai kẻ đỡ thay việc mình?
Nhớ lời nguyền ước ba sinh
1260. Xa xôi ai có biết tình chăng ai?

Khi về hỏi liễu Chương Đài[51]
Cành xuân[52] đã bẻ cho người chuyên tay?
Tình sâu[53] mong trả nghĩa dày[54]
Hoa kia đã chắp cây này cho chưa[55]?
1265. Mối tình đôi đoạn vò tơ
Giấc hương quan[56], luống lầm mơ canh dài
Song sa[57] vò võ phương trời
Nay hoàng hôn[58] đã, lại mai hôn hoàng
Lần lần thỏ bạc ác vàng[59]
1270. Xót người trong hội đoạn tràng đòi cơn!

Đã cho lấy chữ hồng nhan
Làm cho, cho hại, cho tàn, cho cân!
Đã đầy vào kiếp phong trần
Sao cho sỉ nhục một lần mới thôi!
Trích đoạn của phần này (từ câu “Khi tỉnh rượu, lúc tàn canh” đến câu “Sao cho sỉ nhục một lần mới thôi”) được sử dụng trong chương trình SGK Văn học 10 giai đoạn 1990-2006.

[1] Xôn xao ồn ào nổi lên.
[2] Có nghĩa như “lòng vàng”. Kiều đoán có người đuổi theo phía sau nên hồi hộp sợ hãi...
[3] Đường rừng, lối đi trong rừng.
[4] Lắm nao, có nghĩa là đến như thế sao!
[5] Móng sắc của loài thú. ý nói không thoát lối nào được.
[6] Chịu tội.
[7] Khẩn khoản, cầu xin.
[8] Ý nói cách trở nước non, tức là nơi ở xa xôi.
[9] Người đứng ra đảm bảo, chịu trách nhiệm thay.
[10] Cung khai, nhận tội Tú bà muốn bắt buộc Kiều giữ lời hứa, nên bắt làm tờ cung chiêu nhận tội, và bắt người đứng bảo lĩnh về lời cam kết của nàng.
[11] Cùng hàng cùng lứa.
[12] Chịu nhận trách nhiệm về Kiều.
[13] Hoa phù dung, ví với người đẹp.
[14] Khi đánh giặc, giả thua chạy để người ta đuổi theo, rồi thình lình quăng dao lại chém, gọi là “đà đao”. “Đà đao” đây là một chước lừa.
[15] Nói Tú Bà với Sở Khanh thông đồng hiệp mưu với nhau để đánh lừa Kiều.
[16] Nếu không thì tự nhiên làm chi có...
[17] Phân bua, cãi cọ. Mã Kiều khuyên Kiều nên nén nỗi tức giận, chớ nên đôi có với Sở Khanh mà thiệt mình.
[18] Quyến rũ mây gió đi theo, ý nói quyến rũ Kiều.
[19] Cậy sức mạnh mà ra oai đánh đập người.
[20, 21] Anh, yến: chỉ chung những người con gái.
[22] Giếng sâu.
[23] Nuốt lời, tức không giữ lời.
[24] Mặt ấy, mặt này: mấy tiếng này, Kiều xỉa xói vào mặt Sở Khanh mà nói, đối đáp lại tiếng “mặt mày” của Sở Khanh ở trên.
[25] Cũng như bất lương, không lương thiện, không có lương tâm.
[26] Do câu tục ngữ “Trong như giá, trắng như ngần”, nghĩa là trong như băng trắng như bạc (ngần là do chữ ngân).
[27] Khép mở, riêng chung: chỉ giọng nói tỉ tê, nửa khép nửa mở, mối tình nỉ non, như riêng như chung, tức những mánh khoé quyến rũ.
[28] Bảy cách đối với khách ở bề ngoài để cho khách say mê.
[29] Tám cách đối đãi trong khi ăn nằm với khách, đối với mỗi hạng người, dùng một lối riêng để làm vừa lòng họ.
[30] Khoé mắt, mắt sắc như lá hạnh. Cả câu ý nói khi mắt liếc, khi mày đưa.
[31] Người sành sỏi, lịch lãm, biết ngón chơi.
[32] Nét lông mày hình vành trăng.
[33] Vẻ mặt hồng.
[34] Ở đây như nói éo le, quái ác.
[35] Do chữ khuê các.
[36] Màn màu đỏ, phụ nữ thường dùng.
[37] Lá đưa gió, cành đón chim, chỉ sự đưa đón khách chơi.
[38] Tống Ngọc người nước Sở, đời chiến quốc, đẹp trai, có những bài Cao đường phú, Thần nữ phú, nói về chuyện mây mưa của thần núi Vu Sơn... Tràng Khanh (chính là chữ Trưởng nhưng thường đọc là Trường hay Tràng): tự của Tư Mã Tương Như, người Hán, yêu sắc đẹp của Trác Văn Quân, gảy đàn cầm gợi tình, làm cho nàng đang đêm bỏ nhà chốn theo mình. Tống Ngọc và Tràng Khanh đều giỏi từ phú, là hai người tài tử, do đó, câu này ngụ ý khách đến chơi toàn những hạng phong lưu quý phái.
[39] Chỉ sự ái ân trai gái.
[40] Ý nói những cảnh vui thú ở chốn thanh lâu.
[41] Bóng trăng tỏ soi khắp bốn bề. Hai câu 1241-1242 tả bốn cảnh: gió, hoa, tuyết, trăng (phong, hoa, tuyết nguyệt).
[42] Trong bóng trăng.
[43] Dưới dàn hoa. Hai câu 1245-1246 tả bốn thú chơi: gẩy đàn, đánh cờ, ngâm thơ, vẽ tranh (cầm, kỳ, thi, hoa).
[44] Mưa gió chỉ sự ái ân (như nghĩa mưa gió dập vùi) trúc mai chỉ sự bạn. Đây tiếp ý trên: Kiều thờ ơ với tất cả những chuyện mưa gió, trúc mai...
[45] Như nói mòn mỏi, thui thủi. Cũng có ý như là bị dập vùi.
[46] Bóng mặt trời xế trên ngọn dâu. Sách “Hoài nam nữ” nói: Mặt trời xế về phía phương Tây, gác bóng trên ngọn cây. Người sau mượn chữ bóng dâu để ví tuổi già.
[47] Tức nghìn dặm.
[48] Sân có trồng cây hoè. Vương Hựu đời Tống tự tay trồng ba cây hoè ở sân nhà và nói: “Con cháu ta sau này thế nào cũng làm đến chức tam công” (thời xưa, ở phía trước sân chầu nhà vua, chỗ ngồi của tam công, có trồng ba cây hoè, nên Vương Đán làm đến tể tướng. Nhân đó, người ta thường nói sân hoè để chỉ những nhà có con cái hiển đạt).
[49] Chỉ Thuý Vân và Vương Quan.
[50] Những thức ăn quý báu, ngon ngọt. Hai câu này, ý Kiều nói cha mẹ mỗi ngày một già, mà con cái trong nhà, thì sau khi nàng đi iồi, chỉ còn hai em nhỏ dại, lấy ai là người phụng dưỡng trân cam thay mình.
[51] Theo sách “Thái bình quảng ký”, Hàn Hoành đời Đường lấy một danh kỳ là Liễu thị ở đường phố Chương Đài, Trường An, sau đi làm quan xa, để vợ ở lại đó ba năm, không đón đi được, có gửi cho Liễu thị bài từ rằng “Chương Đài liễu, Chương Đài liễu, đã ưng nhật thanh thanh kim tại phủ? Túng sử trường điều tự cựu thuỳ, Dã ưng phan chiết tha nhân thủ!” (Cây liễu Chương Đài, cây liễn Chương Đài, ngày trước xanh xanh, nay còn không? Cho dù cành dài vẫn buông rủ như cũ, song có lẽ đã vin vào tay người khác rồi!) Đây ý nói: Khi Kim Trọng đi Liêu Dương hộ tang chú trở về, sẽ hỏi người tình nhân cũ (là Thuý Kiều).
[52] Cành xanh đẹp.
[53] Chỉ tình chị em.
[54] Chỉ nghĩa vợ chồng. ý Kiều mong Thuý Vân lấy tình chị em thay mình, trả nghĩa cho Kim Trọng.
[55] Hoa kia, cành này: “hoa kia” chỉ Thuý Vân, “cành này” chỉ Kim Trọng.
[56] Quê hương. Giấc hương quan: giấc mộng về quê hương.
[57] Cũng như song the. Xem chú thích câu 240.
[58] Về chiều tối, khi mặt trời sắp lặn, có ánh vàng vàng, gọi là hoàng hôn.
[59] Như nói “thỏ lặn, ác tà” tức ngày và đêm lần lượt qua đi.

In từ trang: https://www.thivien.net/ » Nguyễn Du » Hồi 11