17/09/2021 14:10Thi Viện - Kho tàng thi ca Việt Nam và thế giới

Lâm chung di chiếu
臨終遺詔

Tác giả: Lý Nhân Tông - 李仁宗

Thể thơ: Thể loại khác (ngoài thơ); Nước: Việt Nam; Thời kỳ: Lý
Đăng bởi Vanachi vào 28/05/2020 11:25

 

Nguyên tác

朕聞,生勿之動,無有不死。死者,天地之大數,物理當然,而舉世之人莫不榮生而惡死。厚葬以棄業,重服以損性;朕甚不取焉。予既寡德,無以安百姓,及至殂落,又使元元衰麻在身,晨昏臨哭,減其飲食,絕其祭祀,以重予過,天下其謂予何?

朕悼早歲而嗣膺大寶,居侯王上,嚴恭夤畏,五十有六年。賴祖宗之靈,皇天孚佑,四海無虞,邊陲微警,死得列于先君之後,幸矣,何其 興哀!

朕自省斂以來,忽攖弗豫,病既彌畱,恐不及警,逝言嗣而。太子陽煥,年已周紀,多有大度,明允篤誠,忠肅恭懿,可依朕之舊典,即皇帝位。

肆爾童孺,誕受厥命,繼體守業,多大前功。仍仰爾臣庶,一心弼亮。

次爾伯玉,實丈人器,飾爾戈矛,預備不虞,毋替厥命。朕之暝目,無遺恨矣。

喪則三日釋服,宜止哀傷。葬則依漢文儉約為務,無別起墳陵,宜侍先帝之側。

嗚呼!桑榆欲逝,寸晷難停;蓋世氣辭,千年永訣!

爾宜誠意,祗聽朕言,明告王公,敷陳內外。

Phiên âm

Trẫm văn, sinh vật chi động, vô hữu bất tử. Tử giả, thiên địa chi đại số, vật lý đương nhiên, nhi cử thế chi nhân mạc bất vinh sinh nhi ố tử. Hậu táng dĩ khí nghiệp, trọng phục dĩ tổn tính; trẫm thậm bất thủ yên. Dư ký quả đức, vô dĩ an bách tính, cập chí tồ lạc, hựu sử nguyên nguyên thôi ma tại thân, thần hôn lâm khốc, giảm kỳ ẩm thực, tuyệt kỳ tế tự, dĩ trọng dư quá, thiên hạ kỳ vị dư hà?

Trẫm điệu tảo tuế nhi tự ưng đại bảo, cư hầu vương thượng, nghiêm cung di uý, ngũ thập hữu lục niên. Lại tổ tông chi linh, hoàng thiên phu hựu, tứ hải vô ngu, biên thuỳ vi cảnh, tử đắc liệt vu tiên quân chi hậu, hạnh hĩ, hà kỳ hưng ai!

Trẫm tự tỉnh liễm dĩ lai, hốt anh phất dự, bệnh ký di lưu, khủng bất cập cảnh, thệ ngôn tự nhi. Thái tử Dương Hoán, niên dĩ chu kỷ, đa hữu đại độ, minh doãn đốc thành, trung túc cung ý, khả y trẫm chi cựu điển, tức hoàng đế vị.

Tứ nhĩ đồng nhụ, đản thụ quyết mệnh, kế thể thủ nghiệp, đa đại tiền công. Nhưng ngưỡng nhĩ thần thứ, nhất tâm bật lượng.

Tư nhĩ Bá Ngọc, thực trượng nhân khí, sức nhĩ qua mâu, dự bị bất ngu, vô thế quyết mệnh. Trẫm chi minh mục, vô di hận hĩ.

Tang tắc tam nhật thích phục, nghi chỉ ai thương. Táng tắc y Hán văn kiệm ước vi vụ, vô biệt khởi phần lăng, nghi thị tiên đế chi trắc.

Ô hô! tang du dục thệ, thốn quỹ nan đình; cái thế khí từ, thiên niên vĩnh quyết!

Nhĩ nghi thành ý, chi thính trẫm ngôn, minh cáo vương công, phu trần nội ngoại.

Bản dịch của Nguyễn Đức Vân

Trẫm nghe: các giống sinh vật không giống nào không chết. Chết là số lớn của trời đất, là lẽ đương nhiên của muôn loài. Thế mà người đời không ai không ham sống, ghét chết. [Có người] chôn cất linh đình đến huỷ hoại cả cơ nghiệp; [có người] coi trọng việc tang chế đến hao tổn cả tính mệnh, trẫm rất không ưa. Trẫm đã ít đức, không làm gì cho trăm họ được yên đến khi chết đi lại bắt dân chúng mặc xô gai, sớm tối khóc lóc, giảm ăn uống, bỏ cúng tế, để làm nặng thêm lỗi lầm của trẫm thì thiên hạ sẽ bảo trẫm là người như thế nào?

Trẫm vẫn sót vì tuổi nhỏ phải đảm đương ngôi báu lớn, ở trên các vương hầu, lúc nào cũng nghiêm kính sợ hãi, đến nay đã năm mươi sáu năm. Nhờ anh linh của tổ tông và hoàng thiên tin giúp nên bốn bể yên lành, biên thuỳ ít loạn, đến khi chết đi được dự đứng sau tiên đế là may lắm rồi, việc gì còn phải khóc thương!

Trẫm từ khi đi xem dân gặt hái đến nay, trong mình bỗng thấy không khoẻ, bây giờ bệnh đã trầm trọng, sợ không kịp căn dặn đầy đủ, nên hãy thận trọng mà nói việc kế tự thôi! Thái tử Dương Hoán tuổi đã tròn mười hai, có độ lượng, thông minh, thành thực trung hậu, ôn hoà nghiêm kính, có thể theo phép cũ của trẫm, lên ngôi hoàng đế.

Này đứa trẻ thơ, con hãy vâng nhận mệnh ta, nối dõi thể thống, giữ gìn cơ nghiệp, làm rộng lớn thêm công đức của tiền nhân. Trẫm mong thần dân hết lòng phụ tá.

Hỡi ngươi Bá Ngọc, [ngươi] thực có phong độ người quân tử. Hãy sửa sang giáo mác để dự phòng những việc bất trắc, chớ làm sai mệnh trẫm, trẫm dù nhắm mắt cũng không ân hận gì.

Việc tang thì sau ba ngày nên bỏ áo trở, thôi khóc than. Chôn cất thì nên theo cách kiệm ước của Hán Văn Đế, không cần xây lăng tẩm riêng, hãy để trẫm được hầu bên cạnh tiên đế.

Than ôi! Mặt trời đã xế, tấc bóng khôn dừng; trăng trối mấy lời, nghìn năm vĩnh quyết!

Các ngươi nên thực lòng kính nghe lời trẫm, tỏ bày với các bậc vương công và bá cáo cho mọi người cùng biết.
Rút từ Đại Việt sử ký toàn thư, Hoàng Việt văn tuyển.

Theo Đại Việt sử ký toàn thư, tháng Mười hai năm Đinh Mùi niên hiệu Thiên Phù Khánh Thọ thứ nhất (từ 4-1 đến 2-2-1128), vua không khoẻ, bèn triệu Thái uý Lưu Khánh Đàm 劉慶談 (?-1135) vào trao di chiếu.

Nguồn: Thơ văn Lý Trần (tập I), NXB Khoa học xã hội, 1977
Nguồn: Thơ văn Lý Trần (tập I), NXB Khoa học xã hội, 1977

In từ trang: https://www.thivien.net/ » Lý Nhân Tông » Lâm chung di chiếu