27/09/2020 21:35Thi Viện - Kho tàng thi ca Việt Nam và thế giới

Ô ô ca
烏烏歌

Tác giả: Nhạc Lôi Phát - 樂雷發

Thể thơ: Cổ phong (cổ thể); Nước: Trung Quốc; Thời kỳ: Nam Tống, Kim
Đăng bởi tôn tiền tử vào 16/10/2018 21:41

 

Nguyên tác

莫讀書!莫讀書!
惠施五車今何如?
請君為我焚卻『離騷賦』,
我亦為君劈碎『太極圖』;
朅來相就飲斗酒,
聽我仰天呼烏烏。
深衣大帶講唐虞,
不如長纓系單于;
吮毫搦管賦『子虛』,
不如快鞭躍的盧。
君不見前年賊兵破巴渝,
今年賊兵屠成都;
風塵澒洞兮豺虎塞途,
殺人如麻兮流血成湖。
眉山書院嘶哨馬,
浣花草堂巢妖狐。
何人笞中行?
何人縛可汗?
何人丸泥封函谷?
何人三箭定天山?
大冠若箕兮高劍拄頤;
朝譚回軻兮夕講濂伊。
綬若若兮印累累,
九州博大兮君今何之?
有金須碎作僕姑,
有鐵須鑄作蒺藜。
我當贈君以湛盧青萍之劍,
君當報我以太乙白鵲之旗。
好殺賊奴取金印,
何用區區章句為?
死諸葛兮能走仲達,
非孔子兮孰卻萊夷?
噫!歌烏烏兮使我不怡,
莫讀書!成書痴!

Phiên âm

Mạc độc thư! Mạc độc thư!
Huệ Thi[1] ngũ xa kim hà như?
Thỉnh quân vị ngã phần khước “Ly tao phú[2]”,
Ngã diệc vị quân chước toái “Thái cực đồ[3]”.
Khiết hai tương tựu ẩm đầu tửu,
Thính ngã ngưỡng thiên ca ô ô.
Thâm y đại đại giảng Đường Ngu[4],
Bất như trường anh hệ Thiền Vu.
Doãn hào nặc quản phú “Tử hư[5]”,
Bất như khoái tiên dược đích lư[6].
Quân bất kiến: Tiền niên tặc binh phạm Ba Du[7],
Kim niên tặc binh đồ Thành Đô.
Phong trần hồng động hề sài hổ tái đồ,
Sát nhân như ma hề lưu huyết thành hồ.
My Sơn thư viện[8] tê tiêu mã,
Hoán Hoa thảo đường[9] sào yêu hồ.
Hà nhân xuy Trung Hành[10]?
Hà nhân phược Khả Hãn?
Hà nhân hoàn nê[11] phong Hàm Cốc?
Hà nhân tam tiễn[12] định Thiên San?
Đại quan nhược cơ hề cao kiếm trụ di,
Triêu đàm Hồi Kha[13] hề tịch giảng Liêm Y[14].
Thụ[15] nhược nhược hề, ấn luỹ luỹ,
Cửu Châu bác đại hề, quân Kim hà Sư?
Hữu kim tu toái tác bộc cô[16],
Hữu thiết tu toái tác tật lê[17].
Ngã đương tặng quân dĩ Trạm Lư[18], Thanh Bình[19] chi kiếm,
Quân đương báo ngã dĩ Thái Ất[20], Bạch Thước[21] chi kỳ.
Hảo sát tặc nô, thủ kim ấn,
Hà dụng khu khu chương cú vi?
Tử Gia Cát hề năng tẩu Trọng Đạt,
Phi Khổng Tử hề thục khước Lai Di[22]?
Y! Ca ô ô hề xử ngã bất di,
Mạc độc thư! Thành thư si!

Dịch nghĩa

Đừng đọc sách! Đừng đọc sách!
Huệ Thi năm xe sách thì nay thế nào?
Xin bác hãy vì tôi mà đốt “Phú ly tao”
Tôi cũng vì bác mà băm nát “Thái cực đồ”
Hãy dõng dạc đến đây uống đấu rượu
Nghe tôi ngửa mặt lên trời hô lên ô ô
Áo rộng đai to nhắc đến Đường Ngu
Không bằng tua dài trói được Thiền Vu
Mút ngòi cầm bút làm phú “Tử hư”
Sao bằng ra roi cho đích lư nhảy
Bác không thấy năm qua quân giặc phá Ba Du
Năm nay quân giặc lại vào tàn sát Thành Đô
Gió bụi ngút trời sói cọp ngập đường
Giết người như ngả rạ máu chảy thành hồ
Thư viện My Sơn ngựa thám báo hý vang
Thảo đường Cán Hoa nơi làm tổ của cáo chồn
Ai là người đánh roi Trung Hành?
Ai là người trói Khả Hãn?
Ai là người viên bùn chắn cửa quan Hàn Cốc?
Ai là người ba mũi tên định được Thiên San
Mũ to như cái gầu, kiếm dài chống cằm
Buổi sáng bàn Hồi Kha, tối bàn Liêm Y
Giây đeo lòng thòng, ấn từng sâu dài
Chín châu rộng như thế, nay bác về đâu?
Có vàng hãy phá tán làm bộc cô
Có sắt hãy phá tán làm tật lê
Tôi phải tặng bác kiếm Thanh Bình và Trạm Lư
Bác phải đáp lại tôi bằng cờ Thái Ất và Bạch Thước
Hãy giết Hung Nô để nhận quả ấn vàng
Cần gì cứ khư khư câu, sách để làm gì
Gia Cát chết có thể làm cho Trọng Đạt sống chạy
Không phải Khổng Tử ai là người lui được Lai Di?
Ôi! Ca ô ô khiến ta không vui
Đừng đọc sách, thành ngây sách!

Bản dịch của Lê Xuân Khải

Đừng đọc sách! Sách xin đừng đọc!
Sách năm xe, rút cuộc Huệ Thi?
“Ly tao” bác hãy đốt đi
Tôi “Đồ thái cực” để gì chẳng băm
Xong về đây uống dăm đấu rượu
Rồi nghe tôi ngửa cổ ô ô
Đường Ngu áo rộng đai to
Sao bằng trói được Thiền Vu tua dài?
Phú “Tử hư” mút ngòi tay viết
Sao cho bằng roi quất đích lư?
Năm qua giặc phá Ba Du
Năm nay tàn sát Thành Đô kinh hoàng
Bụi bốc cao chặt đường sói hổ
Giết bao người máu đổ thành sông
My Sơn thư viện ngựa hồng
Cáo chồn làm tổ thảo đường Cán Hoa
Quất Trung Hành ai ra hỏi tội?
Khả Hãn kia ai trói trước quân?
Ai người viên đất chặn quan?
Ba tên yên được Thiên Sơn ai nào?
Kiếm chống cằm như gầu mũ đội
Sáng Hồi Kha đến tối Trình Chu
Giây lòng thòng ấn hàng sâu
Chín châu rộng thế, nơi đâu bác về?
Có vàng phá bộc cô làm đã
Có sắt làm ngay quả tật lê
Thanh Bình rồi cả Trạm Lư
Thái Ất, Bạch Thước đổi nhau kiếm cờ
Nhận ấn vàng Hung Nô quét sạch
Sao khư khư câu sách giữ hoài
Gia Cát chết, Ý chạy dài
Không là Khổng Tử sao Lai Di lùi
Ôi! Ô ô không vui ta hát
Đọc sách đừng! Đọc ắt thành si!
Bài này tuyển từ Tuyết Cơ tùng cảo quyển 1, bản Tứ khố toàn thư. Tác giả làm vào năm Bảo Hựu thứ nhất sau khi đỗ trạng nguyên, nhằm khơi dậy chí căm thù giặc.

[1] Người thời Chiến Quốc, là bạn thân của Trang Tử, học rộng có tài đức, song không được dùng, ra về với hành trang năm xe sách, uổng cả một đời tài học.
[2] Tác phẩm của Khuất Nguyên.
[3] Tác phẩm của Chu Đôn Di đời Bắc Tống. Ông lợi dụng đồ tu luyện của đạo sĩ, đổi thành đồ thức sinh thành ra muôn vật của trời đất (thái cực đồ), lại thêm vào lời thuyết mình thành (thái cực đồ thuyết). Chủ yếu là “từ vô cực ra thái cực”, có sinh ra từ không có. Sau này Chu Hy nâng cao thêm để thành cơ sở lý học của Trình Chu.
[4] Tức Đương Nghiêu và Ngu Thuấn, hai vị vua thánh lý tưởng của nhà nho.
[5] Bài phú do Tư Mã Tương Như làm, được đời ca ngợi.
[6] Con ngựa của Lưu Bị cưỡi, giống ngựa chạy nhanh tính mạnh, giữa trán có đốm trắng, một lần vượt nhảy dài ba trượng, nhờ đó mà Lưu Bị thoát hiểm ở Đàn Khê.
[7] Ba Quận và Du Châu, nay là phía đông vùng Tứ Xuyên.
[8] Chỉ lầu chứa sách kiêm trường học của gia đình Tôn Biện ở My Châu.
[9] Do Đỗ Phủ dựng bên khe khi nhà thơ rời nhà đến Thành Đô.
[10] Viên quan nhỏ hộ tống công chúa khi bị gả sang Hung Nô đầu nhà Hán. Hắn ở lại Hung Nô không về “đem việc nhà Hán cáo với Hung Nô” (Hán thư). Ở đây lấy Trung Hành để chỉ bề tôi nhà Tống hàng Mông Cổ.
[11] Vương Nguyên là tướng của Quỳ Ngao nhà Hán, khoe miệng với Ngao: “Nguyên xin lấy một viên đất vì đại vương bịt Hàm Cốc quan về phía đông. Đây là dịp muôn đời có một vậy” (Hậu Hán thư - Quỳ Ngao truyện).
[12] Ba mũi tên. Tiết Nhân Quý đời Đường khoẻ, đánh giỏi, ngày chính tây từng bắn ba mũi tên, giết ba người, giặc đều sợ hãi. Trong quân hát rằng “Tướng quân tam tiễn định Thiên Sơn, Tráng sĩ trường ca nhập Hán quan” (Tân Đường thư - Tiết Nhân Quý truyện).
[13] Nhan hồi và Mạnh Nha (Mạnh Tử).
[14] Chu Đôn Di hiệu Liêm Khê, và Trình Di hiệu là Y Xuyên. Còn gọi tắt là Chu Trình.
[15] Dây bằng tơ để đeo ấn.
[16] Một loại tên tốt.
[17] Một loại quả có gai, thời cổ dùng sắt đúc thành quả tật lê, rải trên mặt đất để ngăn quân giặc.
[18] Tên gươm báu thời cổ.
[19] Tên gươm báu thời cổ.
[20] Hán Vũ Đế đi tế giao làm cờ Thái Ất, trên vẽ các hình mặt trời, mặt trăng và rồng.
[21] Bài Tống ngoại sinh Trịnh Quán tòng quân của Lý Bạch viết: “Trảm Hồ huyết biến Hoàng Hà thuỷ, Hiêu thủ đương huyền Bạch thước kỳ” (Chém Hồ máu nhuốm đỏ Hoàng Hà, Đầu giặc bêu treo cờ Bạch Thước).
[22] Đông Lai thời Xuân Thu, vùng dân tộc ít người, nay là phần phía đông của Sơn Đông. Vua Lỗ và vua Tề họp, vua Tề xắp xếp người Đông Lai cướp bắt vua Lỗ. Người đi theo vua Lỗ là Khổng Tử thuyết phục được vua Tề thét lui người Đông Lai, giải phóng cho vua Lỗ (Tả truyện - Định công nhập liên).

In từ trang: https://www.thivien.net/ » Nhạc Lôi Phát » Ô ô ca