28/11/2021 07:12Thi Viện - Kho tàng thi ca Việt Nam và thế giới

Tỉ Can mộ
比干墓

Tác giả: Nguyễn Du - 阮攸

Thể thơ: Thất ngôn bát cú; Nước: Việt Nam; Thời kỳ: Nguyễn
Đăng bởi Vanachi vào 10/09/2005 01:56

 

Nguyên tác

遯狂君子各全身,
八百諸侯會孟津。
七竅有心安避剖,
一丘遺殖盡成人。
目中所觸能無淚,
地下同遊可有人。
慚愧貪生魏田舍,
忠良胡亂彊相分。

Phiên âm

Độn cuồng[1] quân tử các toàn thân,
Bát bách chư hầu hội Mạnh Tân[2].
Thất khiếu[3] hữu tâm an tị phẫu,
Nhất khâu di thực tẫn thành nhân[4].
Mục trung sở xúc năng vô lệ,
Địa hạ đồng du khả hữu nhân.
Tàm quý tham sinh Nguỵ điền xá[5],
Trung lương[6] hồ loạn cưỡng tương phân.

Dịch nghĩa

Bậc quân tử phải đi trốn hoặc giả điên để khỏi bị giết
Tám trăm chư hầu họp nhau ở Mạnh Tân (để đánh vua Trụ tàn ác)
Có trái tim bảy lỗ thì sao không khỏi bị mổ ?
(Này đây) một gò cây cỏ (của người chịu chết) thành bậc nhân
Trông tận mắt, có thể nào không rơi nước mắt
Ở dưới đất có người có thể làm bạn đồng tâm
Đáng xấu hổ họ Ngụy quê mùa tham sống
Dám hồ đồ gượng ép chia hai Trung với Lương

Bản dịch của Đặng Thế Kiệt

Giả điên, chạy trốn để toàn thân
Đánh Trụ chư hầu họp Mạnh Tân
Bảy lỗ trong tim sao khỏi mổ?
Một gò dưới cỏ đã thành nhân
Giờ nhìn tận mắt khôn ngăn lệ
Đất có thật tình hẳn quí thân
Họ Ngụy quê mùa tham sống nhục
Trung, Lương gượng ép dám chia phân.
Tỉ Can: là một người trong hàng chú bác của bạo chúa nhà Ân là Trụ. Ông thường can gián Trụ nên bị Trụ giết.

[1] Giả điên bỏ trốn. Trước sự tàn bạo của Trụ, Vi tử bỏ trốn, Cơ tử giả điên, do đó không bị giết.
[2] Tên một bến sông, nay là bến Hà Dương, thuộc tỉnh Hà Nam. Võ Vương nhà Chu hội quan tám trăm nước chư hầu ở đây để đánh vua Trụ.
[3] Bảy lỗ. Sử ký chép: Tỉ Can can gián vua Trụ, Trụ giận nói: “Ông tự cho ông là thánh, ta nghe nói tim thánh có bảy lỗ, không biết có thực không?”, bèn giết Tỉ Can để xem tim.
[4] Thành điều nhân. Khổng Tử nói: “Hữu sát thân dĩ thành nhân” (Tự hy sinh để giữ điều nhân).
[5] Chỉ Nguỵ Trưng đời Đường. Nguỵ Trưng trước làm tôi Thái Tử Kiến Thành, anh Thế Dân. Sau Thế Dân giết Kiến Thành lên ngôi vua (tức Đường Thái Tông). Nguỵ Trưng không chết theo Kiến Thành mà lại thờ Thái tông. Ông ta hay nói thẳng nên Thái tông gọi là "điền xá hán" (lão nhà quê).
[6] Nguỵ Trưng chia bầy tôi làm trung thần và lương thần, trung thần là những người trung trực vì can gián mà bị giết, như Tỉ Can, còn lương thần là những người tôi hiền.

In từ trang: https://www.thivien.net/ » Nguyễn Du » Tỉ Can mộ