18/10/2026 18:27Thi Viện - Kho tàng thi ca Việt Nam và thế giới
Đăng bởi hongha83 vào 16/10/2026 17:41
Tôi muốn kể cho Diện nghe một giai thoại về nhà viết hài kịch vĩ đại thế kỷ XVII ở Pháp và cũng của thế giới, tính cho đến thế kỷ XXI của ta. Và có lẽ còn vĩ đại tiếp mãi, cái ông Mô-li-e mà mới chỉ đọc kịch bản những Lão hà tiện, Tartuffe, Người bệnh tưởng... độc giả cứ phải cười thành tiếng. Một bữa, vị bác sĩ nổi tiếng Pa-ri ngày ấy tiếp một bệnh nhân có nét mặt vô cùng rầu rĩ.
- Thưa, ông có thể cho biết đang đau bệnh gì ạ? Chúng tôi sẽ khám...
- Thưa, bệnh nan y lắm! Chả biết ngài bác sĩ có điều trị được chăng?
- Nhưng chúng tôi phải biết ông đau ở đâu, trạng thái đau thế nào, đau vào thời gian nào...
- Thưa, bất cứ lúc nào tôi cũng đau. Nhiều khi khó thở lắm, chỉ muốn chết.
- Dạ thế ông bị ở tim? Bệnh tim?
- Thưa ngài, tôi bị bệnh buồn ạ. Không lúc nào hết buồn.
- À, vậy tôi xin mách, ông sẽ khỏi được ngay bệnh buồn nếu ông đến xem đừng bỏ buổi nào hài kịch của Mô-li-e.
- Nhưng thưa ngài, chính tôi là Mô-li-e.
Giai thoại thâm thuý đụng đến đường hướng sáng tác của Diện đấy! Chính những người trào phúng căn cốt là trữ tình, mà là trữ tình sâu thẳm nữa chứ... Những điều trông thấy mà đau đớn lòng, đại tác gia Nguyễn Du chả nói thế là gì. Vậy nên tác giả tập thơ trào phúng này là một người tâm tốt, tình đầy, không chịu được những gì ngang trái, nông cạn, lố lăng, táng tận...
Nhưng đấy là chữa bệnh đời bằng thơ. Đỗ Toàn Diện đã có những quan sát tinh nhạy, những phát giác bằng hình ảnh, chi tiết độc, văn mạch linh hoạt... Nhưng mong bạn hãy noi theo Nguyễn Khuyến, Trần Tế Xương, Tú Mỡ về mặt kiến tạo một áng thơ, về mặt chọn lọc ngôn ngữ nghệ thuật. Một bài thơ trào phúng xuất sắc về ý, hình ảnh, ngôn từ, nhịp điệu... chẳng kém gì, mà có khi còn làm giật nảy sự chú ý của người đọc hơn so với một bài thơ trữ tình loại hay. Tôi muốn bạn hãy biến thơ trào phúng của mình thành sản phẩm thi ca đẳng cấp. Không chỉ đăng báo tác động ngay. Tác động ngay mà vẫn thấm lâu, càng ngẫm nghĩ, thưởng thức, càng thú vị.
Nhà thơ dù ở thể tài sở trường nào, cũng là một nhà chế tác ngôn ngữ cao tay. Thơ trào phúng lại càng phải thế. Chớ để tình trạng chỉ câu nệ vào chất liệu hiện thực là đã đắc ý. Để... Những điều trông thấy thành những đường vung lên lợi hại của lưỡi kiếm nghệ thuật làm mê mắt, mê lòng, sáng trí người đọc... là một nhiệm vụ “toàn diện” tu dưỡng nghệ thuật đặt ra với bạn thơ Đỗ Toàn Diện của tôi.
Hà Nội, tháng 3/2005
Nhà thơ Trúc Thông
Chú thích: