Chủ đề: Tình mật duyên đường – Tập 2 - Trang 24

65
CÓ LẼ NÀO…

Có lẽ nào, ta lại phải xa nhau
Anh một mình giữa mưa chiều lạnh giá
Sau hôm nay phải quên đi tất cả
Mọi con đường đều không rẽ về nhau…

Có lẽ nào, chỉ một lời chia tay
Em lặng lẽ quay lưng về phía nắng
Và phía trước, những khung trời màu trắng
Hạnh phúc nào, sẽ đón đợi chúng ta?

Có lẽ nào, mọi thứ sẽ trôi qua
Như con sông không trôi về bến đợi
Đêm mùa đông mong chờ một ngày mới
Sớm mai nào, anh lại đứng chờ em?

Có lẽ nào, tình giống như giọt sương
Đợi bình minh rồi vụt tan lặng lẽ.
Có con gió thổi qua rất khẽ
Mang em về nơi biển cả mù xa…

Có lẽ nào, tất cả là giấc mơ…
Phút nồng say mới đây rồi biến mất
Anh nhận ra một tình yêu rất thật
Nửa trái tim, nửa hạnh phúc viễn vông.

Có lẽ nào, không có một ngày sau
Phố mùa đông im lìm trong lạnh giá
Và đâu đây những nỗi buồn rất lạ
Khi ta yêu, nhưng đâu thuộc về nhau…

truongkings
------------------
*
Nếu một buổi mưa chiều nào đó vương mang nhiều sắc màu ảm đạm, lại văng vẳng bên tai ca từ dường như ở một nơi nào đó thật xa xăm vọng lại: “Đường vào tình yêu có trăm lần vui, có vạn lần buồn…” hẳn chúng ta sẽ cảm thấy tê tái cả tâm hồn khi bất chợt đối diện với “Đường ra” của tình yêu trong thi phẩm CÓ LẼ NÀO của tác giả TRUONGKINGS.

Có lẽ nào, ta lại phải xa nhau
Anh một mình giữa mưa chiều lạnh giá
Sau hôm nay phải quên đi tất cả
Mọi con đường đều không rẽ về nhau…

Một sự thật đầy bất ngờ của chuyển động tình yêu khiến ta hoảng hốt đến bàng hoàng vì không tin vào đôi mắt và trí não của mình. Chả lẽ với những ngồn ngộn yêu thương là thế, mặn nồng là thế, với bao góp gom xây dựng chắt chiu từng phút từng giây lại dễ dàng tan biến vào hư không nhanh lẹ đến vậy sao?

Có lẽ nào, chỉ một lời chia tay
Em lặng lẽ quay lưng về phía nắng
Và phía trước, những khung trời màu trắng
Hạnh phúc nào, sẽ đón đợi chúng ta?

Thật không tin nổi! Thế những lời hẹn ước trăng sao, những nồng nàn của tháng ngày quyện quấn, những rừng mơ hai đứa từng xây đắp, những bồng lai, tiên cảnh của ngày mai… lại dễ dàng ngã gục, vụn tan chỉ dưới một dòng chia tay ngắn ngủi vô cảm đó thôi à? Tất cả những gì ta trao nhau ngày còn thương nhớ có lẽ chỉ là hư ảo, dối lừa, là ma mị chực chờ cho lúc sự thật trụi trần lên tiếng. Thật thương cho một tâm hồn khờ khạo, “trái tim lạc chỗ để trên đầu”.

Đời chẳng như là mộng nhé em
Từng câu chim hót rất êm đềm
Từng con suối ngọt đong đầy mật
Chỉ để dối lừa những trái tim.
[Nhược Thu]

Sự thật bất ngờ xé nát cõi lòng của kẻ tình si. Bởi làm sao ta hiểu nổi sự ngoắt quay nhanh chóng trong trái tim của một linh hồn bội bạc đầy toan tính thấp hèn. Dù có muốn níu kéo tình xưa đứng lại, sức lực nào đủ giữ kẻ đã quyết lòng lừa dối cả một quá vãng ắp đầy kỷ niệm của tình yêu. Nhưng buộc phải đối diện với sự thật ngỡ ngàng này sao khó quá! Ta cứ muốn đứng ỳ trong tuyệt vọng để giữ lại mong manh hình ảnh của ngày tháng đắm mượt xưa nào. Của bến đợi tương lai trầu cau hiệp cẩn, của những đêm dài ủ ấm lòng nhau, của những buổi đợi chờ bên dòng sông hò hẹn…

Có lẽ nào, mọi thứ sẽ trôi qua
Như con sông không trôi về bến đợi
Đêm mùa đông mong chờ một ngày mới
Sớm mai nào, anh lại đứng chờ em?

Sao tình chúng mình mỏng mảnh đến vậy hở em? Sao chỉ trong loáng chốc chợt trở thành huyễn mộng? Có phải vì ta đã nuôi quá nhiều ảo tưởng, thi vị ái tình thành ngọt mật pha lê? Để bây giờ mộng ái biến thành khê, tình vàng vọt ẩm thiu trong quạnh quẽ… Hay bởi em mộng vàng vỗ cánh, chối tình xưa tìm đến chốn vợi vợi phù sa?

Có lẽ nào, tình giống như giọt sương
Đợi bình minh rồi vụt tan lặng lẽ.
Có con gió thổi qua rất khẽ
Mang em về nơi biển cả mù xa…

Cuối cùng cũng thấy rằng không thể thay đổi sự thật đau lòng này dẫu mãi cứ ngờ ngợ đó như là một cơn ác mộng không hề mong đợi. Tình yêu là một bản hợp đồng của hai trái tim tự nguyện hoà chung một nhịp. Khi lỗi hẹn rồi thời mọi ước thề xưa cũ chỉ là những quỷ mị viễn vông….

Có lẽ nào, tất cả là giấc mơ…
Phút nồng say mới đây rồi biến mất
Anh nhận ra một tình yêu rất thật
Nửa trái tim, nửa hạnh phúc viễn vông.

Rồi thời gian có làm lành vết thương lòng đang rỉ máu không em? Hay tội nghiệp cho một kẻ khờ si cứ mãi chờ sự trở về của tình xưa trong triền miên tuyệt vọng? Mùa xuân đến mà cứ như băng giá, nắng hạ giờ vàng võ cả triền thơ. Cứ từng đêm nghe kỷ niệm réo về, ôi quá vãng sao mãi hạ hành trái tim khốn khổ!

Có lẽ nào, không có một ngày sau
Phố mùa đông im lìm trong lạnh giá
Và đâu đây những nỗi buồn rất lạ
Khi ta yêu, nhưng đâu thuộc về nhau…

Thôi đành vậy, thà người phụ ta chứ ta không hề muốn phụ người! Vẫn giữ lại vành tim những âm vang của mùa thương kỷ niệm, dẫu biết rằng việc làm đó chỉ như là một thằng ngốc xem sắc màu của bong bóng xà phòng giống hệt những kim cương!

Đành gọi thầm em bằng nỗi nhớ
Chỉ nghe hoang vắng phía bên này
Bên ấy vô tình em tỉnh giấc
Có nghe sương lạnh một vòng tay?
[Giang Tuấn Đạt]

Bài thơ CÓ LẼ NÀO của TRUONGKINGS với những giai điệu khoan cắt tâm hồn làm cho cõi lòng của người thưởng thức dường như nát tan theo cùng nỗi đau của tác giả.

Một chút dư lệ của cuộc tình chênh vênh sao cứ chát đắng mãi hoài thấm đẫm cả ngút ngàn biền biệt trùng khơi…

HANSY

66
EM VỀ!

Em về!
nỗi nhớ lăn quay
câu thơ ngan ngát hương say hoa vàng
duyên xuân
cài thắm Ngọc Lan
tóc mây xoã mộng chào ban mai hồng!

Em về!
có cũng như không
bao giờ không – có?
long bong cuộc tàn!
huơ tay
chặn bóng ngày tan
níu tà huy lại nhuộm vàng long đong

Em về!
Lối cũ nhuộm hồng
hoa tan tác cánh rắc hồng dấu xưa
ta ngồi
giữa tháng chờ mưa
nồng oi khoảng nhớ
ve lùa oán âm

Em về!
núi chẳng xanh mầm
truông mây nóng đá
suối trầm nguồn khô
cây xoè trăm ngón tay thô
khẳng khiu cành nhớ dật dờ gió run

Em về!
cứ thế!
mông lung
có – không
không – có
chập chùng
bóng mây!
vậy mà!
cứ trống vòng tay
ôm tim…
chạm phải lạnh đầy sương khuya

Vũ Miên Thảo
*****************
*
Trong cõi mê màng huyễn hoặc khói sương tình tự thoáng em về lung linh diễm ảo chợt gần chợt xa tựa dáng dấp của một bóng hình liêu trai mộng mị nào đó vờn lại qua song cửa sổ hão huyền như đang cợt giỡn trái tim yêu bé bỏng của một gã tình si

Em về!
cứ thế!
mông lung
có – không
không – có
chập chùng
bóng mây!
vậy mà!
cứ trống vòng tay
ôm tim…
chạm phải lạnh đầy sương khuya

Em có đó mà cũng như không, làm chênh chao nỗi nhớ đồng vọng thuở nào khiến tâm thức hụt hẫng đi khi dẫu đang là thực tại vẫn mơ hồ một thoáng xa xăm huyễn ảo không thật. Cái ngỡ ngàng đau đáu giữa mộng và thực còn hơn cả một nỗi lo xa nặng trĩu tâm lòng

Ôm em trong tay mà nhớ em những ngày sắp tới
(Thanh Tâm Tuyền)

Vẫn mãi hoài bồng bềnh trong sâu thẳm của nỗi niềm suy tưởng mơ đón em về cho kịp buổi hẹn trùng lai, mà dẫu là có khác biệt nhau giữa Mộng và Thực, giữa Chân và Ảo đi nữa thì người ơi, đó vẫn là hai mặt thực tế của cuộc đời này, nhờ đó mà hồn ta đẫm ngát thi vị hoá về cõi ta bà đầy bụi bặm khô khốc ấy!

Em về!
có cũng như không
bao giờ không – có?
long bong cuộc tàn!
huơ tay
chặn bóng ngày tan
níu tà huy lại nhuộm vàng long đong

Muốn đoạt cả quyền tạo hoá trong ngày em về bên ta để vĩnh viễn sở hữu những ngọc ngà mộng tưởng mà bấy lâu tâm thức luôn xáo động với những khao khát đợi chờ, nào khác chi ước vọng bất khả này

Tôi muốn tắt nắng đi
Cho màu đừng nhạt mất
Tôi muốn buộc gió lại
Cho hương đừng bay đi.
(Xuân Diệu)

Vì rằng tháng ngày không em đâu chỉ có lòng ta ốm o thê thiết mà đến cả những gì hiện hữu quanh ta cũng đều bị “nhiễm trùng” xác xơ úa nhạt tiêu điều…

núi chẳng xanh mầm
truông mây nóng đá
suối trầm nguồn khô
cây xoè trăm ngón tay thô
khẳng khiu cành nhớ dật dờ gió run

Mà có thế nào chăng nữa tình ơi, đã thệ nguyện cùng nhau từ muôn kiếp trước thì dẫu buộc phải muộn màng trong kiếp này đi nữa vẫn xin người cho ta được ngộ phùng hoan lạc trong buổi trùng lai… Bởi tim này đã mỏi mòn mong ngóng ngày đêm với bao dặc dằng trăn trở

Đi là đi mãi không em?
Ước nguyện mai sau có vẹn tuyền?
Nước có ngân lời hoài vọng cũ?
Gởi về cây bóng lá sơ nguyên?
(Bùi Giáng)

Để tiên cảnh bồng lai mà đã hoài khắc đậm sâu nơi tận đáy trái tim lòng si dại này sẽ được cây đủa thần tình yêu biến thành hiện thực vĩnh viễn

Em về!
Lối cũ nhuộm hồng
hoa tan tác cánh rắc hồng dấu xưa
………
Em về!
nỗi nhớ lăn quay
câu thơ ngan ngát hương say hoa vàng
duyên xuân
cài thắm Ngọc Lan
tóc mây xoã mộng chào ban mai hồng!

*****
Thơ Vũ Miên Thảo thường chập chùng ẩn ngữ trời cho, lại được ông dày công sáng tạo những ngôn từ nghệ thuật mới lạ, hiếm hoi, hiểm hóc và đầy tính biểu tượng… nên khó một ai có thể bóc tách hết mấy tầng ngữ nghĩa ẩn tàng sau lớp vỏ con chữ của bài thơ!

Một chút sẻ san gọi là đồng cảm đâu đó về một tứ thơ lãng mạn chuốt trau đã đánh thức khoái cảm trong hồn tha nhân đồng điệu…

HANSY

67
THÁNG BA

Tháng ba mùa hạ sớm
Bút bi tím làm thơ
Sợi buồn nghiêng lấp lánh
Trang giấy bỗng thẩn thờ.

Tháng ba tròn giọt nhớ
Rơi miền ký ức xưa
Một chiều qua lối đó
Áo em mờ trong mưa.

Tháng ba mùa xuân vọng
Vỡ tiếng cười pha lê
Tung tăng đàn bướm trắng
Ngơ ngác bước ai về.

Tháng ba một người khóc
Bóng thầy giờ nơi đâu
Con đò xưa khuất núi
Hun hút dòng sông sâu.

Em về tìm tháng ba
Hái màu hoa điệp cũ
Con ve sầu còn ngủ
Chợt thức nhớ mùa xa…

Thanh Trắc Nguyễn Văn
(Cỏ Hoa Thì Thầm – NXB Thanh Niên-2002)
**************************************************
*
Mỗi một kết thúc đã hàm chứa sẵn trong đó một sự bắt đầu, như biểu thị của một vòng tròn nhân duyên bất tận của đất trời, cũng như của lòng người; như hạt giống chết đi không phải bị tan mất vào cõi hư vô, mà là để hoài thai chuẩn bị cho ra đời một chùm hạt mới, theo quy trình mặc định nối giống muôn đời...

Cuối Xuân – Đầu Hạ.
Cái nhịp vang vang của thiên nhiên muôn thuở nhẹ nhè đập vào cảm xúc của thi nhân, để bật ra biết mấy vần thơ THÁNG BA mướt mải – trong tâm hồn thi sỹ Thanh Trắc Nguyễn Văn – những rung động tiềm tàng, sâu kín mà khoẻ khoắn, mạnh mẽ, chao chòng... như những nốt nhạc diệu kỳ lả lướt trong nắng mới tinh khôi, vàng rộm...

Tháng ba mùa hạ sớm
Bút bi tím làm thơ
Sợi buồn nghiêng lấp lánh
Trang giấy bỗng thẩn thờ.

Nắng Hạ về sớm nên quyện lẫn với hương sắc còn sót lại ít nhiều của hồn Xuân phả nồng đượm lên trang giấy của lòng, với những điểm xuyết hạt tím li ti của huyền mơ và lãng mạn, khiến nguồn thơ chùng xuống, trầm bổng trong tiếng đồng vọng xa xăm, mê ảo của miền nhớ lượn về.

Tháng ba tròn giọt nhớ
Rơi miền ký ức xưa
Một chiều qua lối đó
Áo em mờ trong mưa.

Như chút thoáng nhớ về ngời Xuân dần mờ phai nhân ảnh, lòng chớm Hạ bâng khuâng vô cớ. Thấp thoáng trong miền sương quá vãng, dáng ai kia như gọi như mời, như tưới đẫm giọt nồng kỷ niệm trên trang giấy mở ngỏ lòng thơ.

Tháng ba mùa xuân vọng
Vỡ tiếng cười pha lê
Tung tăng đàn bướm trắng
Ngơ ngác bước ai về.

Và rồi sóng Hạ nhẹ dìu ta về vùng trời ký ức. Ở đó, những cánh phượng hồng lung linh trong nắng vàng huyễn mộng; những mái ngói sân trường, phấn trắng bảng đen, bè bạn... Chấp chới hoài niệm vàng son của một thời áo trắng trinh nguyên, nhiều vô tư và đầy hiếu động. Rồi bỗng dưng tâm hồn se sắt lại, lịm ngất đi trong xót xa, khi vọng về âm hưởng ký ức của tình nghĩa thầy trò, gởi tiếc nuối, thương đau vào cõi vĩnh hằng...

Tháng ba một người khóc
Bóng thầy giờ nơi đâu
Con đò xưa khuất núi
Hun hút dòng sông sâu.

Và như quy luật muôn đời, hết Xuân tới Hạ, qua vực thẳm nản buồn sẽ dần vươn đến tuyệt đỉnh của sự mừng vui. Nắng Hạ rỡ ràng, ngon như mật ong rừng mới cất, xua đi muộn phiền, hong lại tâm tình cho trời mây ngan ngát một niềm yêu. Và vẫn cái ngỡ ngàng khi mùa đến sớm, dẫu háo hức bước về phía trước, mấy ai mà không nuối “chút màu xưa”.

Em về tìm tháng ba
Hái màu hoa điệp cũ
Con ve sầu còn ngủ
Chợt thức nhớ mùa xa…

****


Thơ Thanh Trắc Nguyễn Văn nhẹ nhàng lãng đãng khói sương, vương mang một chút hoài niệm dễ làm chùng lòng người khi lắng hồn trong tiếng thì thầm của cỏ hoa quá vãng…

HANSY

68
TÌNH VỠ

Tình em như cánh chuồn chuồn
Khi bay đậu lại nỗi buồn riêng tôi
Dây trầu chưa quấn chợt rơi
Vành trăng chợt vỡ để người chợt xa…

Thanh Trắc Nguyễn Văn
(Hạ Nhớ – NXB Đồng Nai-1999)
************************************
*
Chỉ với bốn câu thơ Lục Bát ngắn ngủi, nhẹ nhàng, tác giả Thanh Trắc Nguyễn Văn đã đưa người đọc đến với nỗi buồn man mác của ánh lập loè sầu thương, chấp chới trong vành tim yêu thương ngoái vọng, đang xa xót cho một cung tình tan nát, lững lờ níu kéo chút dư hương...

Tình em như cánh chuồn chuồn
Ôi sao mà phũ phàng lắm thế khi ví tình yêu với một cánh chuồn mỏng manh, sương khói, đầy hợt hời, chênh chao và bất định. Nếu ngày nao khi mới yêu nhau, cái tình sao mà quý giá, ngọc ngà, đầy đặn nguyên khôi, cứ tưởng là dù gió giông đến mấy cũng không làm mòn hao, dịch chuyển một tí nào. Té ra, mọi thứ đều là ảo ảnh phù du, đều bị nhìn lệch đi qua một lăng kính chủ quan, phiến diện để cái tình khi xám, khi hồng...

Và vì tình chỉ như một cánh chuồn dễ chao chựng và đổi thay nên:

Khi bay đậu lại nỗi buồn riêng tôi

Vâng, tình yêu có cánh nên rồi sẽ vỗ cánh bay đi vào một hôm xấu trời nào đó, sót lại sau lưng một khung lòng bão tố của một tâm hồn rệu rã vì chưng hửng trước sự đổi thay đen bạc của lòng người...

Em đi rồi mang hết theo những lấp lánh của cuộc tình nồng mặn. Giao lại cho ta - ngồi lặng hồn trong góc khuất quá vãng - gặm nhắm nỗi thương đau quặn thắt còn sót lại của một cuộc tình lơi. Dẫu không còn em với cuộc tình chúng mình, nhưng sao ta cứ ngu ngơ buồn vọng mãi thế. À phải rồi:

Áo nào phai mà chẳng xót chút màu xưa
(Quang Dũng)

Để rồi xa xót mãi cho một ước vọng trầu cau lụi tàn theo mỗi bước em đi:

Dây trầu chưa quấn chợt rơi
Vành trăng chợt vỡ để người chợt xa…
Sau cái buổi chia ly xé lòng như thế mọi thứ không chút nào còn nguyên vẹn. Ta cứ bàng hoàng, hụt hẫng, không tin rằng mình đã mất em...
Và không em rồi, ta biết lấy nụ cười nào để tẩy xoá bi thương?

HANSY

1-
BẮT ĐẦU TỪ NHỮNG CON CHỮ

Người bạn trẻ hỏi tôi: Làm thế nào để trở thành nhà văn? Nghề văn bắt đầu từ đâu? Tôi đáp: Từ sự yêu thích. Người bạn trẻ bảo: Tôi yêu thích. Tôi lại nói: Thế thì bắt đầu từ năng khiếu. Người bạn trẻ lại bảo: Tôi có năng khiếu. Ồ, nếu cái gì bạn cũng có rồi thì có lẽ nghề văn bắt đầu từ… chữ.

1.
Có lẽ không có nghề nào trên đời này mà công cụ lao động lại đơn giản như nghề văn. Trong khi anh thợ mộc phải sắm cưa, bào, đục; anh thợ may thì sắm máy may, thì nhà văn chỉ cần một cây viết và một xấp giấy đã có thể ung dung hành nghề. Tất nhiên, sang hơn nữa thì xài computer, nhưng nếu không có những máy móc cồng kềnh đó, giấy và viết kể như đã đủ. Cũng như nếu không có xe gắn máy hay ôtô, con người vẫn có thể đi lại bằng chiếc xe đạp cà tàng. Xem ra, yêu cầu về công cụ của nghề văn còn thấp hơn những nghề lao động bình dân như đánh giày hay sửa xe đạp.

Nguyên liệu của nghề văn còn đơn giản hơn nữa. Thợ mộc cần gỗ, thợ may cần vải, thợ hồ cần xi măng, còn nhà văn chỉ cần… chữ. Mà chữ là thứ nguyên liệu chẳng bỏ tiền ra mua. Chữ lềnh khênh trong các cuốn sách, ngổn ngang trên các trang báo. Chữ lấp lánh trên các trang web, thậm chí trên trên các bảng hiệu dọc phố, cả trên những cột điện hay những gốc cây. Thư la rầy của cha mẹ, thư đòi nợ của ngân hàng, thư đòi chia tay của người yêu cũng là nguồn cung cấp nguyên liệu đối với nhà văn. Vì trong đó có chữ.

Tiếng nói là chữ được phát thành âm thanh; nghe thiên hạ trò chuyện, cãi vã hay mắng nhiếc nhau cũng là cơ hội để nhà văn thu thập nguyên liệu.

Vậy nguyên liệu của nghề văn ở khắp mọi nơi. Và hoàn toàn miễn phí, nếu cuốn sách ta đọc là mượn của bạn bè hay của thư viện, tờ báo ta đang xem là của ông hàng xóm hay trên giá báo của cơ quan.

2.
Nhà văn tất nhiên phải giỏi dùng chữ. Vì yêu cầu đầu tiên trong thao tác chữ nghĩa của nghề văn là phải chính xác. Giống như đường kim của thợ may hay viên gạch của thợ hồ, đặt lệch một ít có khi đi lệch hơn một dặm. Ví dụ đơn giản nhất, nhà văn phải dùng một cách phân biệt từ thánh thót khi nói về tiếng dướng cầm và từ réo rắtmô tả tiếng vĩ cầm. Cũng như vậy, bập bùng để chỉ tiếng đàn ghita và véo von dành cho tiếng tiêu, tiếng sáo… Đều là nhạc cụ, nhưng sắc thái âm thanh của từng loại khác nhau rõ rệt. Cũng như sự khác nhau giữa tiếng ăng ẳng của chó, tiếng quang quác của gà và ủn ỉn của lợn mà chúng ta nghe thấy hàng ngày.

Muốn vậy phải có nhiều chữ để dùng. Giàu chữ, đó là lời khen với một người làm nghề văn.

3.
Làm sao biết mình có giàu chữ hay không? Thiết tưởng để biết điều này cũng không khó lắm. Đọc hàng trăm cuốn sách, đọc hàng ngàn tờ báo, thấy chỗ nào cũng hiểu, chữ nào cũng biết, hiển nhiên bạn là người giàu chữ. Tất nhiên, có thể bạn sẽ gặp một vài khó khăn khi gặp những thuật ngữ chuyên môn về tôn giáo, triết học, y học hay khoa học kỹ thuật, nhưng các từ điển chuyên ngành sẽ giúp bạn tra cứu và qua đó, bổ sung thêm nguyên liệu cho nghề của bạn. Như vậy, muốn giàu chữ phải đọc nhiều, phải siêng đọc.

Nhưng người biết kiếm tiền chưa hẳn là người biết cách xài tiền. Nghề văn cũng vậy, kiếm chữ thì dễ mà dùng chữ mới thiệt là khó. Khó ở chỗ bạn biết chắc bạn có rất nhiều chữ trong bộ nhớ nhưng đến khi cần dùng thì tìm hoài không ra, không biết nó nằm ở ngóc ngách nào trong đầu bạn. Hệt như khi cần mua đồ mà bỗng nhiên bạn lại không tìm thấy ví tiền trong túi, thiệt là éo le!

Chữ nghĩa trong đầu xét cho cùng cũng na ná như áo quần trong rương hay trong tủ. Nếu bạn lười, bạn sẽ chỉ mặc đi mặc lại vài bộ xếp ở trên, treo ở ngoài, trong khi ở dưới đáy rương hay trong góc tủ, nếu bạn chịu khó lục lọi, bạn sẽ thấy có những chiếc quần, chiếc áo đẹp đến mức bạn phải sửng sờ. Bạn sẽ trố mắt ngạc nhiên: Chiếc áo đẹp thế này sao lâu nay ta không lấy ra mặc nhỉ!

Chữ cũng vậy. Thông thường con người có thói quen dùng những chữ mà thường ngày mình vẫn dùng. Những chữ quen thuộc đó có cái tiện là khi bạn cần, chúng hiện ra ngay, thậm chí không cần bạn kêu gọi, thúc giục hay năn nỉ. Những chữ đó được gọi là những từ ngữ thông dụng. Các loại sách ngoại ngữ loại 1.000 từ - 2.000 từ được xây dừng trên những từ loại này. Trong trường hợp này, khá phổ biến, đã chỉ ra rằng trong thực tế bạn chỉ dùng 1/10, thậm chí 1/100 hay 1/1.000 số vốn từ mà bạn có, hoàn toàn lãng phí. Giống như bạn đang sở hữu 1 triệu đồng mà khả năng sử dụng trên thực tế chỉ có một vài ngàn đồng. Trong tư cách nhà văn, chính sự lười nghĩ đã niêm phong tài khoản từ ngữ của bạn khiến bạn không thể huy động tối đa vốn liếng của mình.

4.
Dĩ nhiên sẽ quá khắt khe nếu yêu cầu bạn phải nghĩ ngay ra con chữ thích hợp hoặc cần thiết phục vụ cho sự hành văn của bạn. Điều đó đòi hỏi một trí nhớ, đặc biệt là một sức liên tưởng mạnh mẽ và phong phú. Bản thân tôi mà nhà văn, đã viết nhiều sách, nhưng không phải lúc nào tôi cũng tìm thấy những con chữ như ý muốn. Tôi không biết các nhà văn khác làm như thế nào, riêng tôi, tôi khắc phục bằng cách ghi chép. Khi bắt gặp ở đâu đó một từ hay hay mà tôi chưa biết, hoặc một từ đã biết mà ít khi dùng, tôi đều ghi lại và tìm mọi cách để đưa nó vào trang văn của mình. Thỉnh thoảng tôi cũng hay lật từ điển, không phải để tra mà để xem, lang thang trong đó hàng giờ, giống như các bà nội trợ vẫn hay đi xem (chứ không phải mua) hàng hoá ở các siêu thị lộng lẫy và đồ sộ.

Từ điển là một cuốn sách tập hợp một lượng từ ngữ khổng lồ, vào đó như một kho tàng. Bạn sẽ tìm thấy trong đó những từ ngữ quen thuộc, những từ ngữ ít dùng, thậm chí những từ lạ lẫm đến nỗi bạn tin chắc là bạn chưa gặp qua bao giờ. Gấp cuốn từ điển lại, giống như các bà nội trợ ra khỏi siêu thị, bạn sẽ thu hoạch được nhiều thứ. Bạn nhớ lại được nhiều từ mà bạn đã quên từ lâu, học thêm những từ mới, hay nghĩa mới của một từ cũ, và dĩ nhiên là bạn sẽ nghĩ ra cách dùng những từ đó, mặc dù có thể không phải ngay hôm nay hay ngày mai. Các bà nội trợ cũng thế thôi, họ ngắm nghía hàng giờ trong siêu thị rồi đi ra tay không, nhưng những món hàng hấp dẫn, thậm chí cả giá cả lẫn vị trí của chúng, đã khắc sâu trong tâm trí họ. Một lúc nào đó, cần tới, họ sẽ tìm ngay được cái họ cần.

Nói tóm lại, đó là một cách rèn luyện tri óc, một kiểu thể dục tinh thần, và theo tôi là vô cùng quan trọng với những ai có ý định hành nghề bằng những con chữ.

5.
Nhưng chữ chỉ là chữ, nếu không có nghĩa. Chữ luynh và nguynh rõ ràng vẫn là chữ, nhưng nó không có nghĩa. Nó chỉ là một ký hiệu không chứa thông tin nào, hoặc nói dè dặt là không chứa thông tin nào rõ rệt. Chữ là phương tiện để giao tiếp, diễn đạt, nên buộc phải có nghĩa. Chúng ta vẫn nghe nói chữ nghĩa đó thôi.

Chữ chứa nghĩa như con thuyền chứa món đồ mà nó chuyên chở. Nó không phải là con thuyền rỗng không. Từ đó bạn có thể tự suy ra, tuy chữ là nguyên liệu của nhà văn nhưng chỉ ở khía cạnh hình thức. Nguyên liệu thực sự là cái những con chữ chuyên chở, tức là nghĩa. Nói khác đi là những ý tưởng.

2
Ý TƯỞNG

… Tôi ngẫm ra rằng. muốn có ý tưởng, trước hết phải biết cách kiếm tìm. Phải đam mê, phải khao khát, phải bị cuộc đời thúc giục.

1.
Sau mấy chục năm đèn sách, bài học đầu tiên tôi có được chính là điều “đơn giản” nhất trên thế gian này: Đọc.

Đọc không ngừng nghỉ, đọc trước giấc ngủ; đọc cả khi các bộ phận khác của cơ thể làm việc còn cái đầu thì chẳng có việc gì để làm… Tóm lại, đó là một quy trình tất yếu của việc tích luỹ kiến thức. Chừng nào việc đọc thật sự trở thành một phần không thể thiếu của cuộc đời, chừng đó mới có thể có được cái ta vẫn gọi là ý tưởng.

Việc đọc nhiều đem đến biết bao điều lợi. Trước hết, nó giống như mảnh đất được người làm vườn dày công chăm sóc, dù một ngày chỉ một ít, nhưng mảnh đất ấy rồi sẽ màu mỡ hơn!

Nói cách khác, đây cũng là cách chuẩn bị cho một mầm cây mới là ý tưởng sẽ trở nên xanh tốt. Điều tiếp theo là nhờ đọc mà ta biết được những gì người trước đã làm, đã viết. Nếu không, đôi khi ta vô tình trở thành một kẻ đạo văn “chân thành”! Chân thành trong trường hợp này chẳng khác gì ta tự gọi mình là một kẻ dại khờ. Thứ ba, những gì chúng ta đọc và hiểu chẳng khác chi một tập mờ như các nhà toán học vẫn gọi, hay giống câu chuyện con trâu để trước cái cày.

Tóm lại, chúng là những mảnh rời rạc trong khi bài viết nào cũng đòi hỏi nguyên tắc tối thiểu là phải biết cách để xâu chuỗi, liên kết những mảnh rời rạc đó.

Ý tưởng hay vấn đề mà người viết muốn diễn đạt phải đúng và phải khác so với những gì từng được diễn giải. (Rất nhiều bài viết của tôi – thậm chí là những bài tôi tâm đắc – không một nơi nào đăng (?) Mãi sau này tôi mới hiểu ra rằng, cái mà tôi nghĩ là ý tưởng thật ra đã cũ và sáo lắm rồi!).

2.
Ý tưởng đôi khi như một “coup de foudre” – “tình yêu sét đánh”. Nó đến bất ngờ và nghẹn tắc tới từng hơi thở. Ta ngỡ giống như Chúa ở trên cao thương xót kẻ bần cùng. Ta như con kiến vàng bơi lỏng chỏng trong mưa lũ giăng giăng mà ý tưởng là cọng cỏ khô ta bám được tình cờ.

Nhưng quả thực rất nhiều khi ý tưởng giống với cuộc tình vô vọng, càng kiếm tìm càng lẫn khuất mù xa. Có những ngày tôi chỉ biết thở dài bất lực vì không biết viết từ đâu và viết về cái gì.

Tôi đi gặp bạn bè để giãi bày. Thì ra ý tưởng có thể có sau vài ly rượu nồng. Một cuộc hàn huyên của những cái đầu là vô giá. Miễn ở đó có sự cởi mở, chân tình. Ta nói không cần phải đắn đo, và người nghe cũng chẳng hề chấp nhất. Ý tưởng nằm ở đường chân trời. Trong trường hợp này, nó giống với tia nắng cuối cùng vụt sáng và ta phải thấy trước khi nó vụt tắt.

3.
Ý tường là gì?
Câu hỏi khó nhất trong những câu hỏi xung quanh ta mỗi ngày. Nó có thể chỉ là một vệt sáng lập loè của đom đóm; tắt rồi hiện, đều đều. Đó là cái ta cần mà không thể nắm bắt được. Hay nói chính xác hơn, ta chưa có đủ chiếc vợt kiến thức để bắt con đom đóm ấy.

Thi thoảng, ý tưởng thật giống một đám mây. Ta thấy nó rõ ràng nhưng chỉ trong khoảnh khắc sẽ lướt nhanh qua. Khi nó trôi qua, đã thay hình, đổi dạng mất rồi.

Có những khi, ý tưởng đến và nằm lỳ trong góc tối của tri thức. Mọi cách làm cho nó tỉnh giấc chỉ là vô vọng. Đó là khi ta cố tình không hiểu rằng, cái nền hiểu biết chưa đủ để gọi dậy cả một khoảng tối mịt mùng. Ánh lửa của một que diêm làm sao có thể đẩy lùi khoảng vắng của đêm đen?

4.
Ý tưởng luôn là người bạn đường khó tính. Điều ta tận nghĩ hôm nay rất có thể sẽ trở thành điều cạn nghĩ của ngày mai. Không chỉ có một người trăn trở mà có hàng triệu người không ngừng nghĩ suy, trang trải qua từng con chữ. Và trong số đó, ta luôn là một trong những kẻ đứng sau cùng.

Quy tắc này là điều sẽ làm nên sự tốt đẹp của cuộc sống và hiểu biết. Chính vì thế, để ý tưởng trở thành một điểm sáng dễ đồng thuận, rất cần sự khác. “Sự khác” cũng giống như ánh mặt trời trong cơn mưa: có thì vẫn có nhưng hiếm hoi và khó hiểu lắm. Ranh giới giữa cái đúng thì không mới; cái mới thì không đúng – như cách nói của GS Hà Văn Tấn trong những năm bảy mươi của thế kỷ hai mươi – cho đến tận bây giờ vẫn còn khó hiểu. Cái đúng-mới nào mà chẳng khó hiểu? Nên nếu có ai đó nhận nhìn nó sai là chuyện muôn đời. Tất nhiên, cái đúng-cũ mãi mãi là kẻ thù của ý tưởng.

***
Một nhà văn Pháp nói rằng, ý tưởng là một món hàng cực kỳ dễ hỏng, nếu không kịp dùng ngay, nó sẽ hư nát tức thì.

Tôi nghĩ đầy là một câu nói hay và thật đúng. Đã không ít lần tôi nghĩ ra một cái gì đó, nhưng vì lười biếng lại tự hẹn với lòng là để đến mai. Nhưng cái ngày mai ấy không bao giờ trở lại nữa (!). Nếu có một ý tưởng hay, hãy học cách của chim đại bàng, cắm thẳng đầu xuống, cho dẫu khoảng không ta lao đến vẫn là một cõi mù mờ, cho dẫu “con mồi” đang nhảy nhót trên mặt đất – cuộc đời đầy trắc trở…

TÔ VĨNH HÀ

3
MỞ BÀI HAY

Mục đích mở bài ai cũng biết rõ là nhằm giới thiệu vấn đề mà mình sẽ viết, sẽ trao đổi bàn bạc trong bài. Vì thế, khi viết mở bài thực chất là trả lời câu hỏi: Bạn định viết, định bàn bạc vấn đề gì?

Trả lời thẳng vào câu hỏi ấy người ta gọi là MỞ BÀI TRỰC TIẾP (Trực khởi).
Hoặc nêu vấn đề sẽ bàn trong bài, sau khi dẫn ra một ý khác có liên quan gần gũi với vấn đề ấy, gọi là MỞ BÀI GIÁN TIẾP (Lung khởi).

Để bài viết có không khí tự nhiên, có chất văn, người ta thường mở bài theo kiểu gián tiếp. Có nhiều cách vào bài theo kiểu gián tiếp, nhưng tựu trung có 4 cách cơ bản sau:
-Diễn dịch (suy diễn)
-Quy nạp
-Tương liên (tương đồng)
-Tương phản (đối lập)

I. ĐIỀU KIỆN CẦN VÀ ĐỦ CHO MỘT MỞ BÀI

Mở bài là một đoạn văn hoàn chỉnh (đoạn mở bài) gồm 3 phần:

1. MỞ ĐẦU ĐOẠN:
Viết những câu dẫn dắt là những câu liên quan gần gũi với vấn đề chính sẽ nêu. Tuỳ nội dung vấn để chính mà bạn có thể lựa chọn câu dẫn dắt có thể là một câu thơ, một câu danh ngôn, hay một câu chuyện kể
2. PHẦN GIỮA ĐOẠN
Nêu vấn đề chính sẽ bàn trong thân bài, tức luận đề. Vấn đề chính có thể đã chỉ rõ, có thể bạn tự rút ra, tự khái quát. Đối với thơ thì thường nêu ấn tượng bao trùm mang tư tưởng chủ đề mà người đọc cảm nhận được.
3. PHẦN KẾT ĐOẠN
Nêu phương thức nghị luận và phạm vi tư liệu sẽ trình bày.

Tóm tắt mô hình:
Mở bài =
-Dẫn dắt
-Nêu vấn đề (luận đề)
-Giới hạn phạm vi vấn đề

II. ĐỂ CÓ MỘT MỞ BÀI HAY

1. NGẮN GỌN
Dẫn dắt vài ba câu, nêu vấn đề một vài câu và giới hạn vấn đề 1 câu.
2. ĐẦY ĐỦ
Đọc xong mở bài, người đọc biết được bài viết bàn về vấn đề gì? Trong nội dung tư liệu nào? Thao tác chính vận dụng ở đây là gì?
3. ĐỘC ĐÁO
Mở bài phải gây được sự chú ý của người đọc về vấn đề mình sẽ viết. Muốn thế phải có cách nêu vấn đề khác lạ. Đề tạo nên sự khác lạ “độc đáo” cần suy nghĩ dẫn dắt: giữa câu dẫn dắt và câu nêu vấn đề phải tạo được sự bất ngờ.
4. TỰ NHIÊN
Viết văn nói chung cần giản dị tự nhiên. Mở bài và nhất là câu đầu chi phối giọng văn toàn bài. Vì thế, vào bài cần độc đáo, khác lạ nhưng phải tự nhiên. Tránh vụng về, gượng ép gây cảm giác khó chịu bởi sự giả tạo.

III. NHỮNG ĐIỀU NÊN TRÁNH KHI MỞ BÀI

1.
Tránh dẫn dắt vòng vo quá xa mãi mới gắn được vào việc nêu vấn đề.
2.
Tránh dẫn dắt không liên quan đến vấn đề sẽ nêu.
3.
Tránh nêu vấn đề quá dài dòng, chi tiết, có gì nói hết luôn rồi thân bài lập lại những điều đã nói ở mở bài.

IV. VÍ DỤ MINH HOẠ

Về nguyên tắc, có rất nhiều cách mở bài cho cùng một đề. Nhưng sự khác nhau chủ yếu là do phần dẫn dắt, còn nêu vấn đề và giới hạn phạm vi bàn bạc nói chung là giống nhau.
Ví dụ 2 cách mở bài sau tuy khác nhau ở câu dẫn dắt nhưng đều liên quan gần gũi với vấn đề mối quan hệ giữa văn học và đời sống.
-Mở bài 1:
Có ai đó đã ví sáng tạo nghệ thuật như việc thả diều. Con diều dù có bay bổng bao nhiêu vẫn phải gắn với mặt đất bằng một sợi dây vững chắc. Ý tưởng ấy gợi cho ta nhiều suy nghĩ sâu sắc về mối quan hệ giữa văn học và hiện thực cuộc sống. Nhìn vào một số tác phẩm văn học lớn chúng ta thấy rõ mối quan hệ máu thịt này.
-Mở bài 2:
Thần thoại Hy Lạp còn để lại một câu chuyện cảm động về chàng lực sỹ Angte và đất mẹ. Thần Angte sẽ bất khả chiến bại khi chân chàng gắn chặt vào đất mẹ Gaia. Có thể ví mối quan hệ giữa văn học và hiện thực cuộc sống hệt như quan hệ giữa thần Angte và đất mẹ vậy. Chưa tin ư, bạn cứ giở những tác phẩm văn học lớn mà xem.

HANSY