Cần biết sự việc liên hệ ngoài thơ để hiểu bài thơ : Nguyễn Thi là nhà văn Liệt sỹ . Hình như tứ thơ dồn nén ngay trong câu thơ đầu .Hình tượng "Trăng sáng soi riêng một mặt ngươi" cả khi sống và khi dưới mồ, soi riêng , chứ không soi chung cho thiên hạ. Đã là ánh trăng thì nó tồn tại trong môi trường đêm đen tối , ảo , đầy rình rập . Và " Trăng sáng" thì không bao giờ soi tỏ ngọn ngành như " Thanh thiên bạch nhật " ban ngày công khai , minh bạch. Cái thứ trăng khác lạ ấy , soi đường chỉ lối cho "RIÊNG MỘT MẶT NGƯỜI" là anh, cả khi sống và ở dưới mồ .Chứ không thuộc về cộng đồng ...Kết cục của " Trăng sáng" là " Chia ly đôi bạn " . Chữ "đôi bạn" là đại từ chỉ chung sự gắn bó , tình nghĩa người vơi người , nghĩa rộng . Ỏ khía cạnh không gian địa lý thì nó là 2 " phương trời" 2 miền cách biệt ! Tác Phẩm "Ước mơ của đất" anh viết có thể hiểu ( trong văn cảnh bài thơ này) như một ước mơ giản dị mà là nền tảng của tổ quốc , của nhân loại ...mà anh không đạt được , vĩnh viễn như liệt sỹ cùng lý tưởng" Anh về đất". " Im lặng mà không cứu nổi đời". Tác giả Xuân Sách chỉ nói " Im lặng" . Khi chết thì tất nhiên là im lặng rồi , thế thì chắc ông muốn nói cái " Im lặng" cả khi còn sống , và hơn thế ngoài Nguyễn Thi , còn những ai " Im lặng mà Không cứu nổi đời" Chỉ 4 câu ngắn , mà dồn nén của một thi sỹ liệt sỹ , của nhiều người , của lịch sử.Tôi cảm nhận bài thơ có tựa đế khô khan số má "11" của Xuân Sách như vậy . Bạn có thể cảm nhận khác là quyền tự do và tùy sự rung cảm