Đăng Quán Tước lâu 登鸛雀樓 • Lên lầu Quán Tước

Bài thơ được sáng tác khi nhà thơ lên lầu Quán Tước ngắm cảnh. Lầu nằm gần Hoàng Hà, phía tây nam thành cổ Bồ Châu, nay thuộc thành phố Vĩnh Tế, tỉnh Sơn Tây. Từ trên lầu có thể nhìn về dãy Trung Điều và bao quát dòng Hoàng Hà. Tên lầu bắt nguồn từ việc loài chim quán tước thường đến đậu tại đây.

Bài thơ mở ra bằng hai cảnh tượng rộng lớn. Phía xa, mặt trời trắng sáng tựa vào núi rồi dần khuất xuống. Phía dưới, Hoàng Hà cuồn cuộn chảy về biển. Một cảnh hướng lên bầu trời và núi cao, một cảnh trải theo dòng sông về nơi xa thẳm. Tầm nhìn vì thế được mở rộng cả theo chiều cao lẫn chiều dài, tạo nên một bức tranh sơn hà hùng vĩ. Câu thứ hai, tác giả nhìn dòng sông trước mắt rồi theo hướng nước chảy mà tưởng tượng đến biển lớn. Nhờ sự kết hợp giữa cảnh thực và liên tưởng, không gian bài thơ vượt ra khỏi giới hạn của tầm mắt, kéo dài từ lầu cao đến tận nơi Hoàng Hà đổ ra biển. Hai câu cuối chuyển từ việc tả cảnh sang suy nghĩ và hành động. Muốn nhìn hết phong cảnh nghìn dặm thì phải bước lên thêm một tầng lầu. Lời thơ trước hết nói đúng trải nghiệm thực tế của người đăng cao: đứng ở vị trí càng cao thì tầm mắt càng rộng. Đồng thời, câu thơ còn hàm chứa một ý nghĩa khái quát: muốn mở rộng hiểu biết, đạt tới một cảnh giới mới hoặc nhìn sự vật sâu xa hơn, con người cần tiếp tục vươn lên và tự nâng mình tới một vị trí cao hơn.

Bài thơ thể hiện khát vọng mở rộng tầm nhìn, tinh thần tiến thủ và khí phách khoáng đạt của nhà thơ thời Thịnh Đường. Tác giả không dừng lại ở việc thưởng ngoạn cảnh đẹp mà còn chủ động lên thêm một tầng, biến cảm hứng trước thiên nhiên thành một động lực hướng thượng. Bởi vậy, hai câu cuối đã vượt khỏi hoàn cảnh đăng lâu cụ thể và trở thành lời khích lệ con người không ngừng tiến lên.

Bài thơ có cấu trúc chặt chẽ, cảnh giới rộng lớn và khí thế liền mạch. Hai câu đầu là một cặp đối chỉnh, hai câu sau cũng tạo thành một cặp đối có ý nghĩa nối tiếp. Các hình ảnh đều đang vận động: mặt trời lặn, sông chảy, người lên lầu, khiến bài thơ ngắn mà không tĩnh tại. Sự hoà hợp giữa cảnh, tình và lý là giá trị nổi bật nhất của tác phẩm.