Tố cáo nhà Nguyễn ngu dốt

Hiềm vì nỗi học hành sai lỗi,
Thóc vứt đi, rơm bổi quơ về.
Sai lầm từ thuở nhà Lê,
Bước qua nhà Nguyễn sa bê dân dần.
Phép luật đủ mười phần thao thiết.
Mượn của người chẳng biết nghĩ xa,
Người dùng độc, thuốc người ta,
20. Mình đem về để thuốc bà, thuốc con.
Cấm chẳng được hỏi đon việc nước,
Cấm chẳng cho ao ước thở than.
Thời văn, ba họ hàm oan,
Công thần như thế, ai còn hở môi?
Người cương trực lo lui bước trước,
Lũ nịnh tà sấn sướt đầy sân;
Vua tôn như thánh như thần,
Phận tôi rơm rác, thân dân trâu bò!
Khoa cử cũng lò mò bắt chước,
30. Đi càng ngày càng lạc, càng xa.
Con ta chẳng học sử ta,
Bắt ra học những chuyện nhà người dưng.
Đạo Khổng Mạnh lấy dân làm chủ,
Nghĩa vua dân giải đủ gần xa.
Từ khi cử nghiệp thiết khoa,
Năm kinh, bốn truyện hoá ra tro tàn.
Nay xem thử triều ban quốc chế,
Việc chi không đại để tập Tần?
Vậy mà học sĩ văn nhân,
40. Thuấn Nghiêu sánh đức, thánh thần ngợi công.
Phép luật thế, học cùng như thế,
Mấy trăm năm lưu tệ đến đâu!
Vua ngồi thăm thẳm cung sâu,
Một đời chỉ biết đè đầu dân đen.
Dưới đại thần đua chen tước lộc,
Ngoài trăm quan trì trục thân danh.
Cúi lòn đút lót, đủ vành,
Làm quan cốt để rán sành dân ngu.
Thói tham lam nhuộm sâu đến tuỷ,
50. Máu ham quan như đĩ ham tiền;
Đua tranh những việc nhãn tiền,
Biết đâu nghĩa vụ công quyền là đâu!
Biết đâu đến người Âu, người Mỹ,
Cốt thân mình phú quý là xong.
Trời cao thực khéo nỡ lòng,
Xách ta tha ních giữa vòng đấu tranh.
Nước Đại Pháp binh tinh, tướng mạnh,
Mấy trăm năm cường thạnh cõi âu.
Dò la quen biết đã lâu,
60. Phen này chí quyết tóm thâu cõi bờ.
Trên vua đã lờ mờ như ngủ,
Ngày trót đêm, vịnh phú ngâm thi.
Bá quan văn võ biết chi,
Trung thành chỉ có lạy quỳ mà thôi.
Đánh cùng chết, hoà rồi cùng chết.
Bốn mươi năm gió quét sạch không,
Ông cha gây dựng non sông,
Mà nay nông nỗi, đau lòng xiết bao!