(mình up lên đây, để cho những ai iu thơ có thể thêm thích bày này nhiều hơn ạ)^^ Phân tích, phần 1,,,, Nguyễn Quang Thiều là một cây bút đa tài của văn học Việt Nam. Ông luôn tìm kiếm những điều mới mẻ trong thơ ca. Nói đến cái lạ trong thơ ca của ông, phải kể đến bài thơ Sông Đáy, một bài thơ trong tập thơ Sự mất ngủ của lửa (1992). Bài thơ là tình yêu và nỗi nhớ quê hương sông Đáy. Không chỉ vậy, trong thế giới nghệ thuật tưởng chừng bay bổng ấy còn chất chứa sự ưu tư, phiền muộn của một con người xa quê. Hình tượng nghệ thuật cả bài thơ là sông Đáy, nó xuyên suốt khắp chiều dài của tác phẩm. Sông Đáy gợi cho ta nhiều ý nghĩa, nó là quê hương, là tình mẫu tử, là tình yêu, và đôi lúc nó lại là một người bạn vô hình ở bên tác giả. Nguyễn Quang Thiều đã tạo nên một thế giới nghệ thuật trong “Sông Đáy”, và trong thế giới nghệ thuật ấy thì nhân vật “tôi” là nhân vật trữ tình. Thời gian và không gian có sự thay đổi liên tục. Thời gian lúc là quá khứ, lúc là thực tại, lúc là trong mơ. Còn không gian thì lúc chiều xuống, lúc về đêm, lúc lại là không gian siêu thực…Với thể thơ tự do, nhà thơ mở đầu bằng dòng hồi tưởng của mình về sông Đáy: “Sông Đáy chảy vào đời tôi”. Không gian ở đây là quê hương, mà cụ thể là sông Đáy, nhà thơ sinh ra và lớn lên tại Hà Tây-một trong những nơi con sông chảy qua. Bởi vậy sông Đáy đã là hình ảnh rất đỗi quen thuộc trong tuổi thơ ông. Thời gian ở đây là thời gian của sự hồi tưởng, thời gian của quá khứ. Hình ảnh sông Đáy được lặp lại nhiều lần trong bài thơ như một nhớ nhung khắc khoải không thể dứt. Biện pháp ẩn dụ trong câu Sông Đáy chảy vào đời tôi đã nói lên tình cảm gắn bó ấy: Đời “tôi” luôn gắn bó với sông Đáy, nó chảy vào đời tôi, và trái tim tôi luôn chứa đựng nó, dù cho ở bất cứ nơi đâu. Vậy thì sông Đáy đã gắn bó với thi sĩ như thế nào? Đó chính là thứ tình cảm ấm áp như ruột thịt: “Như mẹ tôi gánh nặng rẽ vào ngõ sau mỗi buổi chiều đi làm về vất vả Tôi dụi mặt vào lưng người đẫm mồ hôi mát một mảnh sông đêm”

Phân tích, phần 2. Thơ Nguyễn Quang Thiều không có vần, nhưng vẫn có sự phối thanh được tạo ra từ nhịp ngắt, bởi vậy trong thơ ông luôn mang tính nhạc. Với ngôi kể thứ nhất “tôi” cùng giọng thơ chậm dãi, nhẹ nhàng, tác giả đã bộc lộ trực tiếp tình cảm của mình với sông. Với giọng thơ ấy, ta cảm giác nhà thơ đã cố tình kéo dài thời gian để mình sống mãi trong kí ức hoài niệm. Thi sĩ đã có những ví von, đối chiếu lạ kỳ khi đặt ngang hàng sông Đáy với hình ảnh mẹ. Sông cung cấp nước cho cây cỏ, cho con người, ban cho mọi vật sự sống. Bởi vậy, mẹ ở đây có thể là mẹ thiên nhiên-nguồn cội của sự sống. Hiểu theo ý nghĩa đơn giản, thực chất mẹ ở đây chính là người mẹ của nhà thơ. Nếu như dòng sông ban cho ta nước, thì mẹ chính là người ban tặng ta tình yêu. Ở con sông ấy, thi sĩ luôn nhớ về hình ảnh người mẹ luôn cần mẫn làm lụng, hình ảnh “mẹ tôi gánh nặng” trở về nhà ở ngõ sau ấy luôn khắc sâu trong tâm trí ông. Tuổi thơ nghèo khó đã gắn liền với ông, để rồi khi nhớ về mẹ, ông chẳng thể thấy được điều gì khác… Từ láy vất vả, những hình ảnh như ngõ sau, buổi chiều đặc tả cái không gian tối mịt như hoàn cảnh khó khăn ấy. Tác giả dịch chuyển thời gian từ chiều sang đêm. Tôi dụi mặt vào lưng người đẫm mồ hôi mát một mảnh sông đêm. Mồ hôi đẫm áo chính là kết quả của lao động mệt nhọc, cũng là minh chứng cho tình yêu to lớn của người mẹ dành cho con. Gió thổi vào lưng áo, giống như đứa con tinh thần của sông đang vỗ về, cổ vũ hai mẹ con. Sông Đáy lúc này không chỉ là một sự vật vô tri vô giác, mà nó đã hóa thành một thực thể thi vị- người chứng kiến cho tuổi thơ khổ cực nhưng cũng đầy vui vẻ của thi sĩ. “Năm tháng sống xa quê tôi như người bước hụt Cơn mơ vang lên tiếng cá quẫy tuột câu như một tiếng nấc Âm thầm vỡ trong tôi, âm thầm vỡ cuối nguồn Tỏa mát xuống cơn đau tôi là tóc mẹ bến mòn đứng đợi Một cây ngô cuối vụ khô gầy Suốt đời buồn trong tiếng lá reo” Không gian biến đổi từ quá khứ thành cơn mơ, nó là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại. Những hình ảnh gợi lên ban đầu giờ chỉ là quá khứ, bởi vì nhà thơ đã cách xa quê. Thiếu đi chỗ dựa tinh thần, ông so sánh mình như người bước hụt. Đó là cảm xúc tiếc nuối, day dứt khi chẳng thể níu ký ức trong tay, sông Đáy giờ một nơi, còn ta thì một nơi... Thời gian và không gian bắt đầu lu mờ, không rõ đâu là thực là ảo, đâu là quá khứ hiện tại. Ông bắt đầu kể về thế giới trong mơ của mình, đó là nơi con cá quẫy đuôi biến mất, đó là nơi có thanh âm của tiếng khóc nấc. Ông đã làm tuột câu mất con cá, giống như việc phải rời xa quê hương nơi mình hằng yêu quý. Rốt cuộc đó là mơ hay là thực? Hay có lẽ chú cá ấy không ai khác ngoài thi sĩ, và tiếng khóc ấy chẳng thuộc về ai khác ngoài ông. Để rồi vụn vỡ trong mơ, ông thốt lên như đang thừa nhận Âm thầm vỡ trong tôi, âm thầm vỡ cuối nguồn. Cụm từ “âm thầm vỡ” được lặp lại hai lần trong một câu, như tiếng nước mắt rơi trong tâm hồn ông, như âm hưởng phảng phất trầm buồn của thi sĩ. Tỏa mát xuống cơn đau tôi là tóc mẹ bến mòn đứng đợi. Người mẹ đợi con trở về đến nỗi bến mòn, thật thương xót! Nhà thơ chắc hẳn đã mang “cơn đau” ấy, cái cơn đau xuất phát từ nỗi buồn xa sông Đáy, xa mẹ và xa gia đình. Nhưng tại sao không phải là “cơn đau” thôi, mà phải là “mát cơn đau”? Có thể hiểu, nhà thơ mang trong mình nỗi đau xa quê, nhưng ông vẫn có người mẹ đứng chờ. Ông thấy hạnh phúc khi vẫn luôn có một người hướng về mình. Nếu có ai đó luôn nghĩ về mình, thì đó ắt hẳn là nơi mình có thể trở về. Hình ảnh mái tóc dịu dàng của người mẹ đã luôn theo ông suốt năm tháng, mẹ hiền luôn bên ông theo một cách riêng biệt, bà vẫn luôn dõi theo ông trong tâm trí. Bà dịu dàng như sông Đáy, mát mẻ và trong lành. Nếu ở khổ một, mát là hành động của gió sông, thì ở đây mát là hành động của người mẹ. Trong vô thức, thi sĩ đã hòa sông Đáy và mẹ mình thành một… Bởi lẽ, quê hương là mẹ, và mẹ cũng chính là quê hương. Niềm hạnh phúc hiện lên phần nào ẩn chứa sự chua chát, đắng cay.

Phân tích , phần 3 :)) “Một cây ngô cuối vụ khô gầy Suốt đời buồn trong tiếng lá reo” Phải chăng đây là hình ảnh cường hóa của sợ chờ đợi mỏi mòn. Bằng biện pháp tu từ ẩn dụ, thi sĩ đã ví mẹ mình giống như cây ngô kia. Rồi mai đây sự chờ đợi khắc khoải ấy sẽ khiến bà héo úa, cô độc và buồn bã suốt đời khi chẳng gặp lại con. Và sự chờ đợi ấy, cũng khiến chính ông khô gầy, buồn bã. Đây là một linh cảm chẳng lành, báo hiệu cho một tương lai không mấy tốt đẹp… Nhưng tôi thích cách cắt nghĩa này hơn: Sự cô độc sẽ khiến ta héo úa, chỉ có những mối liên kết bền chặt như tình mẫu tử mới khiến ta thoát khỏi tình cảnh ấy. Như đã nói ở trên, tác giả “mát cơn đau” khi nghĩ về mái tóc mẹ, và ông thấy vui khi có nhà để trở về. “Nếu có ai đó luôn nghĩ về mình, thì đó ắt hẳn là nơi mình có thể trở về”, và nơi đó chính là nhà. “Một cây ngô”, đó là sự đối chiếu tương phản với hình ảnh mái tóc người mẹ, ông đã để hai hình ảnh ấy gần nhau để làm nổi bật dụng ý của mình. Cây ngô khô gầy khi đơn côi một mình trên đồi gió, còn ông thì không, vì ông đã có mẹ, đã có sông Đáy ở bên. Sông Đáy như một nguồn sức sống mãnh liệt, truyền năng lượng rực lửa cho những người con xa quê.

Phân tích- phần 4 Không gian huyễn hoặc phủ đầy màu nước mắt của thi sĩ hiện ra: “Những chiều xa quê tôi mong dòng sông dâng lên ngang trời cho tôi được nhìn thấy Cho đôi mắt nhớ thương của tôi như hai hốc đất ven bờ, nơi những chú bống đến làm tổ được giàn dụa nước mưa sông.” Sông dâng lên ngang trời, đây là điều phi thực tế, không gian phủ đầy hư ảo… Tác giả so sánh mắt mình như hai hốc đất, hòa mình làm một với tự nhiên. Sự xa cách đã khiến nỗi nhớ dâng trào đến trời. Ông muốn bộc phát hết nỗi lòng mình, muốn khóc cho thỏa nỗi lòng như những chú bống kia.

Phân tích- phần 5 “Sông Đáy ơi! chiều nay tôi trở lại Những cánh buồm cổ tích đã bay xa về một niềm tức tưởi Em đã mang đôi môi màu dâu chín sang đò một ngày sông vắng nước Tôi chi gặp những bẹ ngô trắng trên bãi Tôi nhớ áo em tuột rơi trên bến kín một trăng xưa.” Nhớ về quê hương, về mẹ già, đó là một thứ tình cảm thiêng liêng và tốt đẹp. Và nó đã được đền đáp: Sông Đáy ơi! chiều nay tôi trở lại. Kí ức về sông Đáy không chỉ là kí ức về những câu chuyện cổ tích xưa cũ, còn là ký ức về tình yêu. Đây lại là không gian siêu thực, siêu thực ở chỗ sông lúc vơi lúc đầy, hiếm khi cạn hẳn nước mà “vắng nước”. Dù vậy, thì không có nước thì đò cũng chẳng thể sang sông. Nhà thơ định hình thế giới theo cách nghĩ của mình. Đôi môi màu dâu chín, cũng giống như tuổi nàng vừa đầy, đã đủ tuổi để theo chồng, rời xa sông Đáy. Thời gian phút chốc như ngưng đọng trong tâm trí ông, ông đắm chìm trong cái sông Đáy có phần hư ảo ấy, nơi mà vắng nước đò qua. Cái nơi mà nàng chẳng thể sang sông cất bước theo người và sẽ mãi bên ta. Thi sĩ hy vọng “em” cũng như sông Đáy sẽ mãi ở cạnh bên mình. Nhưng thế giới thực tại thì vô tình, điều đó chẳng thể thành hiện thực. Sông Đáy và “em” giờ đã thành chuyện của quá khứ, cả hai giờ đã xa rất xa… Và giờ đây, sông Đáy như một người ghi lại đoạn tình cảm ngắn ngủi ấy. Mối nhân duyên lỡ dở đã được sông cất dấu trong trí nhớ “Tôi nhớ áo em tuột rơi trên bến kín một trăng xưa”. Chiếc áo, một nơi ẩn chứa cái đẹp của thể xác. Vẫn là ở bến ấy, người mẹ thì đứng chờ còn “em” thì đã đâu mất rồi.

(Phân tích-phần cuối) “Sông Đáy ơi, sông Đáy ơi…chiều nay tôi trở lại Mẹ tôi đã già như cát bên bờ Ôi mùi cát khô, mùi tóc mẹ tôi Tôi quì xuống vốc cát ấp vào mặt Tôi khóc. Cát từ mặt tôi chảy xuống dòng dòng.” Cảm xúc dâng trào khi tác giả lặp lại hai lần “sông Đáy ơi”, đó như một tiếng gọi thiết tha báo hiệu sự trở về muộn màng của mình. Khổ cuối có nhiều chiều hướng để tiếp cận. Có thể hiểu rằng, người mẹ đợi chờ con đến khô héo, đã qua đời. Mẹ tôi đã già như cát bên bờ/Ôi mùi cát khô, mùi tóc mẹ tôi. Nhà thơ đã quay trở về, nhưng mẹ chẳng còn ở bên. Ông cố ôm cát vào lòng, khóc thương và muốn níu lại một chút “hơi thở” của người mẹ. Nhưng con người chẳng thể níu nổi thời gian, chẳng thể tránh khỏi quy luật sinh, lão, bệnh, tử. Thi sĩ nhận ra sự thật phũ phàng: Mẹ đã mất, giống như cát trôi tuột qua tay ông chảy xuống dòng dòng, không thể ở lại. Thật thương tâm! Từ láy dòng dòng như đang xoáy sâu vào nỗi đau ấy… Nhưng sông Đáy trong Nguyễn Quang Thiều thực sự vô tình đến vậy sao? Nếu hiểu theo chiều hướng tích cực, cái kết của khổ thơ có thể hiểu như một sự đoàn tụ của con người xa quê và quê hương. Ông so sánh mùi tóc mẹ như mùi cát, mẹ đối với ông cũng như sông Đáy, ông hiểu được họ đã phải chịu nỗi đau khi xa vắng ông. Thấu hiểu được những điều ấy, ông quì xuống, ấp cát, đoàn tụ với quê hương sau bao ngày xa cách. Và khi ấy, ông đã khóc. “Tôi” đã khóc, giọt nước mắt từ sự thương xót mẹ lẫn sông Đáy, nhưng cũng là giọt nước mắt của sự hạnh phúc. Từ “chảy” ở đầu bài thơ được lặp lại, nhưng giờ đây sông Đáy không chảy vào ông nữa, mà chính là ông chảy vào sông Đáy. Đó là sự hồi đáp của tình thương, con người xa quê ấy giờ đã biết quay trở về và báo đáp quê hương, hồi đáp lại tình cảm của mẹ già. Như một làng quê vùi trong cát tự xa xưa giờ được thức dậy. Giờ đây, nước mắt của thi sĩ đã tưới đẫm một vùng cây cỏ khô gầy. Để rồi đến cuối bài thơ, thế giới nghệ thuật đắm chìm trong màu sắc ấm áp của tình người. “Sông Đáy” của Nguyễn Quang Thiều đã thể hiện được những thứ tình cảm thiêng liêng tốt đẹp của con người, đó là tình mẫu tử, tình yêu quê hương, yêu thiên nhiên, con người. Trong những dòng thơ trữ trình mang màu sắc tự sự ấy, người ta thấy được những tư tưởng mới, quan điểm mới về giá trị sống, những cái nhìn của “tôi” về cuộc đời. Hãy biết trân trọng thực tại, không có gì đáng giá hơn tình mẫu tử. Hãy biết yêu lấy quê hương mình, vì đó là nơi đem cho ta sự sống…v.v… Với lối viết thơ lạ, nhiều vấn đề đặt ra quanh bài thơ “Sông Đáy”. Liệu nó có phải là thơ không? Nó có hay không? Bởi lẽ, nhiều người quan niệm rằng, thơ phải có vần, phải xúc tích, ngắn gọn thì mới là thơ. Những câu thơ trong “Sông Đáy” quá dài, ít vần, đôi khi phải suy ngẫm thật lâu mới có thể hiểu được hết ý nghĩa sâu xa của nó. Đó là lý do, có thể nói đây là bài thơ “khó” để cảm nhận. Nhưng suy cho cùng, nó vẫn là thơ, và còn là một bài thơ đáng để nghiền ngẫm. Nguyễn Quang Thiều từng nói: “Trong sáng tạo, nếu anh giống người khác là anh tự sát. Việc ảnh hưởng người khác có thể được, nhưng anh phải tạo ra giọng của anh, cá tính của anh, phong cách của anh”. Quả đúng thật vậy, văn học luôn là sự tìm tòi cái mới và lạ. Người đọc tìm đến “Sông Đáy” vì thích sự đa nghĩa của ngôn từ trong nó, thích lối viết thơ lạ lùng, thích thế giới nghệ thuật đặc biệt mà nhà thơ tạo nên ở đó. Sông Đáy là hiện thân của sự cách tân lạ lẫm và đầy ấn tượng…Và đó cũng chính là điểm đặc biệt, khiến bài thơ trở thành viên ngọc sáng của văn học Việt Nam!

Lời của nhà báo Huyền Lê: Phê bình văn học thực ra là cầu nối giữa bạn đọc và tác giả tác phẩm. Ngoài các chức năng như giải thích, bình phẩm, đánh giá... Thì chức năng định hướng về thẩm mỹ văn học cho mọi người quan tâm tới văn chương của phê bình văn học cũng cực kỳ quan trọng. Thường thì người viết luôn muốn có nhiều sáng tạo trong các tác phẩm của mình. Họ thích cái mới và xu hướng muốn thoát ly cái xưa cũ. Tuy nhiên không phải lúc nào sự phá cách ấy cũng thành công và sự sáng tạo của họ lại trở thành "tối" tạo mà họ không hề biết. Hoặc biết mà cố tình lờ đi. Như trường phái thơ "con cóc " Thiều chẳng hạn.Nếu điều này là nhỏ lẻ thì có thể cho qua, nhưng đã trở thành trào lưu, trở thành một trường phái thơ dở hơi thì phê bình văn học các ngài là những người phải chịu trách nhiệm trước người đọc. Làm thơ như Nguyễn Bính, Xuân Quỳnh, Xuân Diệu v..v thì rất khó.Lớp trẻ không thể qua mặt các cụ. Làm như con cóc Thiều thì đơn giản, dễ làm lại dễ có giải thế thì tại sao không theo.Thế là thơ con cóc thiều đã lan toả nhanh chóng như virus và giết chết nền thi ca của Việt Nam. Thực ra để phê được "con cóc Thiều "không đơn giản vì con cóc ấy đã trở thành chủ tịt hội nhà văn Việt Nam rồi. May ra chỉ còn Trần Mạnh Hảo mới dám phê thơ con cóc Thiều thôi... Hu hu Thơ ơi là thơ...