Chợ Bến Thành mới, kẻ lui người tới

Chợ Bến Thành ( 10.773,106.698): Chợ Bến Thành hay chợ Sài Gòn là ngôi chợ lịch sử của Sài Gòn xưa và nay. Chợ được người Pháp xây dựng năm 1860 đơn sơ nằm trên đại lộ Charner (nay là đường Nguyễn Huệ), bên bờ kinh Lớn (hay kinh Lấp, kinh Charner, đã bị lấp và thay bằng đường xe điện). Tuy ngôi chợ đã xuất hiện từ rất sớm trên nhiều bưu ảnh nhưng chưa bao giờ cái tên Bến Thành được viết một cách chính thức. Trên các bưu ảnh xưa, chợ được gọi bằng nhiều tên như chợ trung tâm, chợ chính (marché central), có khi chỉ ghi vỏn vẹn là chợ (marché), hoặc chợ Sài Gòn (marché de Saigon).

Từ năm 1914, chợ Bến Thành được dời về vị trí hiện nay với quy mô rộng lớn và khang trang hơn. Dù vậy, trong các bưu ảnh vẫn không nhắc cái tên chợ Bến Thành: có bưu ảnh ghi là toà nhà trung tâm (Les Halles Centrales), chợ lớn (grand marché - không viết hoa kiểu tên riêng), nhưng đa số được ghi một cách chung chung là chợ trung tâm, chợ chính (marché central), và cổng chợ chưa bao giờ treo bảng tên.

Khi tiếp quản ngôi chợ Bến Thành từ người Pháp sau năm 1954, chính quyền Sài Gòn vẫn không treo bảng tên ở cổng chợ. Phía trên mặt tiền chính của chợ chỉ là một mảng tường quét vôi màu vàng cam. Chỉ có một thời gian ngắn chợ được đặt tên là chợ Quách Thị Trang để ghi nhận sự kiện cô nữ sinh Quách Thị Trang ngã xuống trong cuộc biểu tình chống chế độ Ngô Đình Diệm tại công viên Diên Hồng (trước cửa Nam) năm 1963. Nhưng bảng tên chợ Quách Thị Trang cũng chỉ tồn tại thời gian ngắn rồi bị lặng lẽ gỡ đi.

Năm 1975, người Sài Gòn cũng như các nơi quen gọi phần sót lại của ngôi chợ trên đường Nguyễn Huệ là chợ Cũ và chợ Bến Thành là chợ Mới hay chợ Sài Gòn. Sau năm 1975, chợ lần đầu tiên chính thức được đặt bảng tên chợ Bến Thành trước cổng chính (cổng Nam) và từ đó đến nay trở thành tên gọi phổ biến với mọi người.

Hình: Chợ Bến Thành cũ trước năm 1914

Hình: Chợ Bến Thành xưa

Hình: Chợ Bến Thành xưa

Hình: Chợ Bến Thành ngày nay

Chệt: Chệt, Chệc hay chú Chệt, chú Chệc là một cách gọi không chính thức của người nước ta đối với người gốc Hoa vào thời Nguyễn và thời Pháp thuộc, đặc biệt là người gốc Triều Châu. Trên Gia Định báo số 5 (ngày 16-2-1870) có giải thích rằng: “Còn kêu là Chệc là tại tiếng Triều Châu kêu tâng Chệc nghĩa là chú. Người bên Tàu hay giữ phép, cũng như An Nam ta, thấy người ta tuổi đáng cậu, cô, chú, bác thì kêu tâng là chú là cậu vân vân. Người An Nam ta nghe vậy vịn theo mà kêu các ảnh là Chệc.” Chữ “thúc” 叔 (chú) trong tiếng Hán đọc theo phương ngữ Triều Châu là “chệc”, “chiệt”, hay “chiệc”. Các âm “chệc” và “chệt” được người Nam Bộ đọc giống nhau.