“Từ ánh mắt em, anh bắt đầu hành trình xa lắc...” “Из ваших глаз пустившись в дальний путь...“

T.P.

Từ ánh mắt em, anh bắt đầu hành trình xa lắc,
cố gắng nhiều, quả thật chắc rất xa! -
ngoảnh lại nhìn em, thì gặp vật cản là
mặt đất vồng lên che nhoà tầm mắt.
Không, những ngọn đồi chỉ hơi nhô cao thấp.

Nhưng đến đây, cuộn sợi bật rơi ra,

từ khung dệt pha lê của Ariadne
-
nàng đã lẻn vào trong đáy mắt.
Và như vậy; ở một nơi xa tắp,
tay khư khư giữ đoạn sợi đứt thân yêu,
anh lê chân đi. Chắc chắn số phận chẳng thuận chiều
cho ta gặp nhau - nối hai đầu sợi đứt,
dù đường anh đi, đúng ra là lối mòn heo hút
cứ hẹp dần và nhỏ lại bằng sợi chỉ thôi.

Bài thơ Из ваших глаз пустившись в дальний путь… (1965, đề tặng T. R. — Tachiana Rein) của Iosif Brodsky là một khúc bi ca siêu hình về chia lìa, không gian và sức hút không thể vượt qua của ký ức.

Tachiana Rumyantseva là ai?

Tachiana Rumyantseva là nhà ngữ văn người Leningrad, bạn thân và từng có thời gian yêu nhà thơ. Mối quan hệ sâu sắc giữa họ phát triển trong một giai đoạn đầy khó khăn đối với Brodsky — thời kỳ ông bị đàn áp, bị đưa ra xét xử và đi đày ở Norenskaya.

Một bài thơ nổi tiếng khác của ông trong thời kỳ ấy — Шум ливня на исходе дня… (Tiếng mưa rào khi ngày sắp tàn…), với phụ đề “T. R.” — cũng được dành tặng cho bà.

Giải mã ẩn dụ của Brodsky như thế nào?

Trong những câu thơ này, nhà thơ tài hoa kết hợp ba trường hình ảnh: giải phẫu của mắt, nghề dệt và thần thoại cổ đại. [1, 2, 3]

• “Lớp thần thoại”: Brodsky hướng tới thần thoại về Ariadne, nàng đã trao cho Theseus một cuộn chỉ dẫn đường để chàng thoát khỏi mê cung tối tăm. Đối với nhà thơ đang phải xa cách người yêu, hình ảnh Tanya chính là sợi chỉ ấy, sợi chỉ nối ông với quá khứ, với mái nhà và với “thế giới đã bỏ lại”. [1, 2, 3]

• “Khung dệt pha lê” và “con ngươi”: Đây là một ẩn dụ phức tạp về con mắt người (cơ quan thị giác). Thuỷ tinh thể của mắt được ví với khung dệt trong suốt, “pha lê”, hoặc dụng cụ quang học, có tác dụng “khúc xạ” và “dệt” nên hình ảnh thị giác. [1, 2]

• “Bó sợi tuôn xuống…”: Ở đây nói đến bó tia sáng (hoặc dây thần kinh thị giác), truyền hình ảnh người phụ nữ yêu dấu đã được ghi lại trên võng mạc (“lẻn vào con ngươi”). [1]

Khi nhà thơ rời xa người yêu trong không gian, “mặt đất vồng lên” ngăn không cho chàng nhìn thấy nàng bằng mắt. Lúc ấy, bó tia sáng hiện thực (“sợi chỉ”) mảnh dần rồi đứt theo nghĩa ẩn dụ, chỉ để lại cho tác giả một ký ức:

Và như vậy; ở một nơi xa tắp,
tay khư khư giữ đoạn sợi đứt thân yêu,
anh lê chân đi.