Thính tử quy 聽子規 • Nghe tiếng đỗ quyên

Tử quy: Chim đỗ quyên 杜鵑 còn gọi là đỗ vũ 杜宇, tử quy 子規, hay chim cuốc, là một biểu tượng mang đậm màu sắc bi thương. Theo truyền thuyết Trung Hoa chép trong sách Hoa Dương quốc chí phần Thục chí, vua nước Thục thời Chiến quốc tên là Đỗ Vũ, Tử Quy, về sau xưng đế gọi là Vọng Đế 望帝. Do ông tư thông với vợ đại thần Miết Linh 鱉靈, bị lộ tẩy nên hổ thẹn mà nhường ngôi cho Miết Linh. Miết Linh lên ngôi lấy hiệu là Khai Minh, ngược đãi Đỗ Vũ khiến ông uất ức bỏ nước ra đi rồi qua đời trong cay đắng. Sau khi chết, hồn của ông vẫn nhớ nước cũ nên hoá thành chim cuốc suốt ngày đêm cất tiếng kêu khắc khoải “quốc quốc” (nghĩa là đất nước) trong lùm cây, tới mức khoé miệng ứa máu. Những giọt máu rơi xuống hoá thành những bông hoa đỏ thắm, cũng gọi là hoa đỗ quyên. Chim cuốc thường kêu nhiều vào tiết cuối xuân sắp chuyển sang hè, cũng là khi hoa đỗ quyên nở rộ. Trong văn học cổ phương Đông, chim đỗ quyên thường được dùng để thể hiện nỗi hoài cổ về nước cũ đã mất hoặc nỗi lòng của lữ khách tha hương, như trong câu “Nhớ nước đau lòng con cuốc cuốc” (Qua Đèo Ngang, Bà huyện Thanh Quan); hoặc miêu tả bi kịch kiếp người và sự xót xa cho thân phận con người lận đận, như trong câu “Đỗ quyên đề huyết, viên ai minh” (Tỳ bà hành, Bạch Cư Dị); hoặc đơn giản là chỉ thời điểm cuối xuân sắp vào hạ, như trong câu “Dưới trăng quyên đã gọi hè, Đầu tường lửa lựu lập loè đơm bông” (Truyện Kiều, Nguyễn Du).

Hình: Chim cuốc (đỗ quyên)

Hình: Chim cuốc (đỗ quyên)

Hình: Chim cuốc (đỗ quyên)