Nguyễn Trãi 1380-1442,hiệu Ức Trai người làng Chi Ngại,Phượng Sơn, nay là Chí Linh Hải Dương, Con Nguyễn Phi Khanh, cháu ngoại Trần Nguyên Đán. Ông đỗ Thái học Sinh năm1400, cùng cha làm quan triều Hô. Cha và em ông bị giặc Minh bắt giải về Trung Quốc, ông trốn ở lại nung nấu ý chí phục quốc, theo Lê Lợi làm quân sư viết Bình Ngô sách, thảo thư từ tấu chương thư dụ hàng. Đặc biệt thay Lê Lợi viết Cáo bình Ngô là Tuyên ngôn thứ 2 của Đại Việt. Thơ ông đầy hùng khi thanh tao của kẻ sĩ khí tiết ,ưu thời mẫn thế thấm đẫm tình yêu nhân dân đất nước, da diết buồn nhưng không hề bi luy, chữ Hán hay. Chữ Nôm đặc biệt hay như bài cây chuối, góc thành nam, nước biếc non xanh thuyền gối bãi, gia huấn ca. Tôi nghĩ chỉ sau Nguyễn Du thôi. Ông đã cái cách Việt hóa thơ Đường, là người có ý thức về văn hóa, lịch sử, địa lý và tiếng nói dân tộc rất cao, cho sức dân mạnh như nước, đạo Nho của ông “việc nhân nghĩa cốt ở an dân” minh trí vượt xa Chu Văn An. Ông tình cơ gặp họa thơ với Nguyễn Thị Lộ tài sắc:“Ả ở đâu đi bán chiếu gon. Cho hay chiếu bán hết hay còn. Xuân xanh chừng độ bao nhiêu nhỉ, Có chồng chưa nay được mấy con. .Nàng đáp: “Em ở Tây Hồ bán chiếu gon. Cớ sao ông hỏi hết hay còn. Xuân xanh nay đã trăng tròn lẻ. Chồng còn chưa có lấy gì con”. Hai người thành giai ngẫu. Ng.Trãi làm quan đến chức tể tướng, vốn ngay thẳng thanh liêm đức độ nên bị quyền và nịnh thần Nhà Lê ghen ghét, vu tội giết vua ở vườn vải, tru di tam tộc… Thời đại Nguyễn Trãi chữ Nho cùng Đạo Nho Trung Hoa thống trị học đường và văn đàn, đạo Phật bị đè nén suy vi lại tái cùng Đạo Thần Tiên và Đạo Lão mới mọc ở nơi vắng vẻ núi non. Đời riêng Thi hào có nhiều đoạn chông gai hiểm nghèo nên ẩn du trong đạo ít nguy hiểm hơn ở Tr Q lại dễ bề mưu phục quốc. Để giữ bí mật hành tung, tâm sự nhiều khi chỉ hiện ra dưới vỉa ngầm thi ca bất hủ của ông mà những kẻ hủ Nho văn chương hèn kém những tên bồi bút cũng như bọn người đã ra lệnh giết và thiêu hủy các sáng tác của ông đã cố tình diễn giải sai văn chương và tấm lòng như ngọc của Ức Trai đối với nhân dân đất nước. Lê Thánh Tông lên ngôi chiêu tuyết đã ca ngợi “Ức Trai tâm thượng quang khuê tảo”,nhưng không hiểu sao vẫn không truy trả lại tước cao nhất lúc Nguyễn Trãi đang tại vị!? Nguyễn Trãi là anh hùng dân tộc, nhà chính trị, quân sự, văn hóa, lịch sử địa lý, nhà thơ kiệt xuất của Việt Nam và danh nhân văn hóa thế giới. Nguyên tắc dịch thơ: Tôi bám sát từng lời (thanh) ý, cấu trúc câu chảy ra theo nguyên tác, và ý từ nguyên, điển tích chữ có dấu mũ phải chỉ dùng tham khảo, đối chứng thêm. Chỉ những cấu trúc câu quá khó và để ngọt vần tôi mới đảo trât tự lời câu thơ dịch và âm vần chút xíu. Toàn bộ thơ chữ Hán Ức Trai riêng tôi dịch và giữ bản quyền tác phẩm.Chu Văn Minh Chu Cây chuối Kính dâng hương hồn Ức Trai. Gốc rễ chùm bươn đất dưỡng thần, Chồi tơ thường đốn chịu ma tang. Thân tròn tán lộng lên ngay thẳng, Lá nõn tình phong xanh bánh chưng. Hoa đỏ thảo thơm bắp thái nộm, Trái xanh nấu ốc, chín dâng hương. Còn thân gốc trục băm cho lợn, Trời Phật hay đời quả tóc tang!? TP HCM chỉnh lý xong 2.9.2018. Cùng một tác giả: Từ nhà ra đại dương, thơ Tâm hồn mơ mộng biển vừa mắt em. Nắng xanh trổ thắm hoa vàng Tốt dưa hấu của An Tiêm gieo trồng. Những vần thơ tặng người thương. Với bao tập ký đường trường gian nan: Ký Cabot, Vi-na-shin. Ký tàu Hoàng Đạt, Quang Minh sóng gầm. Ký Long Biên, Ký Hồng Sơn Ký Quốc Tử Giám, Từ Sơn, Dragon Ký Tân Bình trọn một dòng Tàu già nát bệnh lương còn, ăn đong. Ký Trader, nợ đìa lương. Ngọc Hà hưu ký lương còng Nos chôm. Đành thôi việc để đòi lương Bồng theo cái thú văn chương giải sầu. Dịch thơ “Nhật ký trong tù”. Lý, Đỗ, Vương1, tuyển ba nhà dịch thơ. Đường Trung Việt tuyển dịch xưa. Ta Gor Anh Ấn. Basho Nỉ Hồng Dịch thơ Phó sứ Nho Hoàn2 Nguyễn Trãi Nguyễn Du dịch Hán thi hào. Tạp văn truyện ký khép hờ. Con tàu ánh sáng đợi chờ âu de. Hát cho dân chúng mình nghe. Thì thầm lục bát cùng quê phố mình. Bạch Cư Dị tuyển dịch riêng. Trăm ba sáu tuyển Hán Đường Tống thơ. Trăm hai tuyển Việt Đường xưa. Khuyết danh Hoa cổ thơ ca dịch dần… Đề ở phòng thiền Nam Hoa. Nửa đời đồi núi náu thâm sâu, Thiền Pháp tỏ tường tiếng hót kêu. Vạn dặm về nam sông núi thẳm, Đời người mấy kẻ đạt tiêu diêu. Tào khê: Nơi thiền cảnh, Vốn tên một dòng sông ở Trung Quốc, nơi có ngôi chùa cổ Bảo Lâm (Nam Hoa), đạo tràng lớn của Đại sư Huệ Năng (638-713), Tổ thứ 6 của Thiền tông TrQ. Từ Tào Khê, Thiền Tr.Q đã nối tiếp và phát huy với 5 thiền phái: Lâm Tế, Tào Động, Quy Ngưỡng, Vân Môn, Pháp Nhãn.Tôi nghĩ bài này Ng Trãi viết khi về ở ẩn Côn Sơn phòng sách kiêm thiền viện, Xem“đề am mây”tâm sự phải ký ngầm bên dưới.Thời nay chùa mang tên Nam Hoa ở Việt còn có.Thời Nguyễn Trãi chữ Nho thống trị học đường Chùa mang tên Nam Hoa có thể sẵn các nơi. Xem “Du Nam Hoa Tự”cuối nhưng có nguyên bản chú thích của chinh Nguyễn Trãi chớ tin điên tích chú.